ELAZ.İNFO Analitika
Dünya yeni informasiya mərhələsinə qədəm qoyur. Süni intellekt artıq yalnız texnologiya şirkətlərinin istifadə etdiyi bir alət deyil. Bu gün o, iqtisadiyyatdan təhsilə, səhiyyədən dövlət idarəçiliyinə qədər demək olar ki, bütün sahələrdə qərarvermə prosesinə təsir göstərir. Təbii ki, bu dəyişiklikdən media da kənarda qalmır.
Azərbaycan mediası da yeni bir dövrə daxil olur. Əgər bir neçə il əvvəl xəbər hazırlamaq yalnız jurnalistin araşdırması, müşahidəsi və qələmi ilə mümkün idisə, indi süni intellekt məlumatların toplanması, mətnlərin strukturlaşdırılması, statistik təhlil və hətta ilkin xəbər layihələrinin hazırlanmasında mühüm rol oynamağa başlayıb.
Lakin burada vacib bir sual yaranır: Süni intellekt jurnalistin yerini tutacaqmı?
Bu sualın cavabı “xeyr” olsa da, süni intellektdən istifadə etməyən medianın gələcəkdə rəqabətdə geri qalacağı artıq görünür. Çünki müasir oxucu xəbəri bir neçə saat sonra deyil, hadisə baş verən andaca əldə etmək istəyir. Belə şəraitdə AI texnologiyaları redaksiyalara sürət qazandırır, böyük həcmdə məlumatı qısa vaxtda təhlil etməyə imkan verir və jurnalistin vaxtını daha çox araşdırmaya yönəltməsinə şərait yaradır.
Süni intellektin imkanları
Bu gün AI texnologiyaları vasitəsilə:
- geniş informasiya axını qısa müddətdə analiz edilə bilir;
- müxtəlif dillərdə yayılan xəbərlər müqayisə olunur;
- statistik məlumatlar sistemləşdirilir;
- SEO baxımından daha səmərəli mətn layihələri hazırlanır;
- foto və videoların ilkin texniki təhlili aparılır.
Lakin bunların heç biri insan düşüncəsini, peşəkar redaktəni və jurnalist məsuliyyətini əvəz etmir.
Ən böyük təhlükə – dezinformasiya
Süni intellektin sürətli inkişafı ilə yanaşı, yeni risklər də yaranır. Saxta fotoşəkillər, montaj edilmiş videolar, süni səslə hazırlanmış çıxışlar və həqiqətə bənzər, lakin yanlış məlumatlar informasiya məkanında daha sürətlə yayıla bilir.
Məhz buna görə gələcəyin jurnalisti yalnız xəbər yazan şəxs deyil, həm də məlumatı yoxlayan, mənbələri müqayisə edən və faktları təsdiqləyən peşəkar olacaq. Oxucu artıq təkcə xəbəri deyil, onun doğruluğunu da tələb edir.
Azərbaycan mediası üçün yeni imkanlar
Azərbaycanda süni intellektin inkişafına dövlət səviyyəsində xüsusi diqqət ayrılır. Qəbul olunmuş Süni İntellekt Strategiyası ölkədə innovasiya ekosisteminin gücləndirilməsini, dövlət xidmətlərində AI tətbiqlərinin genişləndirilməsini və bu sahədə milli potensialın artırılmasını hədəfləyir. Bu yanaşma media sektoru üçün də yeni imkanlar yaradır.
Yerli xəbər portalları artıq AI vasitəsilə:
- daha operativ işləyə,
- oxucu maraqlarını daha dəqiq təhlil edə,
- məlumatları sistemləşdirə,
- arxiv materiallarını daha səmərəli idarə edə,
- beynəlxalq informasiya məkanını daha geniş izləyə bilərlər.
Ancaq bu imkanlardan istifadə edərkən jurnalist etikası, müəllif məsuliyyəti və məlumatın dəqiqliyi əsas prinsip olaraq qalmalıdır.
Sabahın mediası necə olacaq?
Yaxın gələcəkdə uğur qazanan media orqanları yalnız ən çox xəbər paylaşanlar deyil, ən etibarlı xəbəri təqdim edənlər olacaq. Süni intellekt redaksiyanın köməkçisi ola bilər, lakin onun vicdanı, peşəkarlığı və məsuliyyəti ola bilməz. Bunlar yalnız jurnalistin və redaktorun daşıdığı dəyərlərdir.
ELAZ.İNFO hesab edir ki, süni intellekt Azərbaycan mediasının inkişafı üçün böyük fürsətlər açır. Ancaq bu fürsətlərdən səmərəli istifadə etməyin yolu texnologiyanı insan düşüncəsi, peşə etikası və obyektiv jurnalistika prinsipləri ilə uzlaşdırmaqdan keçir.
Gələcəyin mediası insanla süni intellektin rəqabəti deyil, onların məsuliyyətli əməkdaşlığı üzərində qurulacaq.
Bu yazıda ifadə olunan fikirlər müəllifin təhlili və şərhidir.
Müəllif: İlahə BAYINDIR
Baş redaktor – ELAZ.İNFO