ELAZ-İNFO – Hadisələr və Şərhlər
ABŞ Prezidenti Donald Trampın NATO sammitindən sonra jurnalistlərə verdiyi açıqlamalar Vaşinqton–Tehran münasibətlərində gərginliyin hələ də yüksək səviyyədə qaldığını göstərir. Tramp İranın nüvə proqramı və danışıqlar prosesi ilə bağlı sərt ifadələr işlədərək Tehranı qeyri-səmimi davranmaqda ittiham edib.
Jurnalistlərin suallarını cavablandıran ABŞ prezidenti bildirib ki, İranla bağlı əvvəlki mərhələ artıq geridə qalıb və hazırkı vəziyyət tamamilə fərqli xarakter daşıyır.
“İranla atəşkəs bitdi. Mən razılığa gəlməyəcəyəm. Bitdi. Onlarla danışıqlar aparmaq vaxt itkisidir. Danışıqlar davam edə bilər. Amma çox yalan danışırlar”, – deyə Tramp bildirib.
Bu bəyanat beynəlxalq mediada geniş müzakirələrə səbəb olub. Siyasi müşahidəçilər hesab edirlər ki, ABŞ prezidentinin bu ritorikası Vaşinqtonun İran siyasətində sərt xəttin davam etdiyini nümayiş etdirir.
Diplomatiyanın dili dəyişir
Beynəlxalq münasibətlər tarixində sərt bəyanatlar yeni deyil. Lakin son illər diqqət çəkən məqam ondan ibarətdir ki, siyasi liderlərin çıxışlarında emosional ritorika daha çox yer almağa başlayıb. Əvvəllər qapalı diplomatik danışıqlarda səslənən fikirlər indi açıq mətbuat konfranslarında və sosial media platformalarında ictimaiyyətə təqdim olunur.
Bu isə beynəlxalq siyasətin xarakterini dəyişir. Liderlərin hər bir cümləsi təkcə diplomatik mesaj deyil, həm də milyonlarla insanın izlədiyi informasiya hadisəsinə çevrilir.
ABŞ və İran niyə razılığa gələ bilmir?
Vaşinqton və Tehran arasında əsas fikir ayrılığı İranın nüvə proqramı, iqtisadi sanksiyalar və Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik məsələləri ətrafında cəmləşir. ABŞ İranın nüvə fəaliyyətinə daha sərt nəzarət mexanizmlərinin tətbiqini istəyir. İran isə öz növbəsində sanksiyaların aradan qaldırılmasını və hüquqlarının tanınmasını tələb edir.
Uzun illərdir davam edən danışıqlar müxtəlif mərhələlərdən keçsə də, tərəflər arasında qarşılıqlı etimadın formalaşmaması razılaşmaların davamlı olmasını çətinləşdirib.
Sərt bəyanatlar nəyə hesablanıb?
Siyasi ekspertlər hesab edirlər ki, belə çıxışlar yalnız xarici siyasət mesajı deyil. Onlar eyni zamanda daxili auditoriyaya ünvanlanan siyasi ritorikadır. Liderlər bəzən öz seçicilərinə qətiyyət nümayiş etdirmək, rəqiblərinə isə siyasi mesaj göndərmək üçün sərt ifadələrdən istifadə edirlər.
Lakin bu yanaşmanın mənfi tərəfi də var. Emosional ritorika diplomatik dialoqu çətinləşdirə, kompromis imkanlarını azalda və beynəlxalq gərginliyi daha da artıra bilər.
İnformasiya müharibəsi də davam edir
Müasir dövrdə münaqişələr təkcə hərbi və iqtisadi müstəvidə aparılmır. İnformasiya məkanı da geosiyasi rəqabətin əsas meydanlarından birinə çevrilib. Hər bir tərəf öz mövqeyini beynəlxalq ictimai rəyə qəbul etdirməyə çalışır.
Bu səbəbdən siyasətçilərin açıqlamaları təkcə diplomatik bəyanat deyil, həm də informasiya strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Bir cümlə qlobal mediada saatlar ərzində milyonlarla insana çatır və müxtəlif şərhlərə səbəb olur.
Yaxın Şərq üçün mümkün nəticələr
ABŞ və İran arasında münasibətlərin gərgin qalması təkcə bu iki ölkəyə deyil, bütövlükdə Yaxın Şərq regionuna təsir göstərir. Enerji bazarları, beynəlxalq ticarət marşrutları, təhlükəsizlik məsələləri və regional sabitlik bu münasibətlərin inkişafından birbaşa asılıdır.
Məhz buna görə dünyanın aparıcı dövlətləri regionda gərginliyin daha da dərinləşməsində maraqlı olmadıqlarını müxtəlif platformalarda ifadə edirlər.
ELAZ.İNFO-nun şərhi
Donald Trampın NATO sammitindən sonra verdiyi açıqlamalar göstərir ki, ABŞ–İran münasibətlərində qarşılıqlı etimad böhranı hələ də aradan qalxmayıb. Sərt bəyanatlar gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilsə də, tarix göstərir ki, uzunmüddətli siyasi nəticələr daha çox diplomatik dialoq, qarşılıqlı öhdəliklər və beynəlxalq hüquq çərçivəsində əldə olunur.
Beynəlxalq münasibətlərdə emosional çıxışlar diqqət çəkə bilər, lakin davamlı sabitlik üçün əsas amil tərəflərin danışıq masasında ortaq həll yolları axtarmağa hazır olmasıdır. Məhz buna görə də Yaxın Şərqdə baş verən proseslər təkcə region ölkələri üçün deyil, bütün dünya üçün diqqətlə izlənilən geosiyasi məsələlərdən biri olaraq qalır.
İlahə BAYINDIR
Baş redaktor – ELAZ.İNFO