NVIDIA ətrafında casusluq şübhələri: Texnologiya müharibəsinin görünməyən tərəfi
ABŞ-la Çin arasında texnoloji rəqabət yeni və daha həssas mərhələyə qədəm qoyur. ELAZ.İNFO xəbər verir ki, bu dəfə diqqət dünyanın aparıcı süni intellekt çipləri istehsalçısı NVIDIA-nın rəhbəri Censen Huanq ətrafında yaranan qalmaqala yönəlib. Hadisə göstərir ki, müasir dövrdə texnoloji üstünlük uğrunda mübarizə artıq yalnız laboratoriyalarda, istehsal müəssisələrində və ticarət danışıqlarında getmir. İnsan münasibətləri və korporativ təhlükəsizlik də bu rəqabətin mühüm hissəsinə çevrilib.
Məlumatlara görə, ABŞ kəşfiyyat qurumları Sinqapurda fəaliyyət göstərən Megaspeed şirkətinin keçmiş rəhbərlərindən Alice Huangın Çin kəşfiyyatı ilə mümkün əlaqələrini araşdırıblar. Həmin şirkətin son iki il ərzində NVIDIA-dan 4,8 milyard dollardan çox dəyərdə çip aldığı bildirilir. Şübhələr isə bu texnologiyaların ixrac məhdudiyyətlərini aşaraq Çinə ötürülməsi ehtimalı ətrafında cəmlənib.
Məsələnin diqqətçəkən tərəfi Censen Huanqla Alice Huang arasında şəxsi münasibət barədə yayılan məlumatlardır. Huanq noyabrın 8-də ailəsinə və əməkdaşlarına ünvanladığı müraciətdə həyat yoldaşına xəyanət etdiyini etiraf edib və üzr istəyib. Bundan sonra NVIDIA-nın direktorlar şurası mümkün xarici kəşfiyyat təsiri ilə bağlı müstəqil araşdırmaya başladığını açıqlayıb. Şirkət isə hazırda onun sirlərinin və ya milli təhlükəsizlik baxımından həssas məlumatların ələ keçirildiyinə dair əsas görmədiyini bildirib.
Burada mühüm fərq var: Alice Huangın casusluq fəaliyyəti barədə iddialar hələ yekun hüquqi nəticə ilə təsdiqlənməyib. Çin tərəfi də bu ittihamları rədd edib. Sinqapur rəsmiləri isə Megaspeed ilə bağlı araşdırmaların davam etdiyini bildiriblər. Deməli, hadisənin bütün təfərrüatları hələ aydın deyil.
Ancaq qalmaqalın yaratdığı əsas sual artıq ortadadır: dünyanın ən strateji texnologiyalarından birinə sahib şirkətdə təhlükəsizlik necə təmin olunur? NVIDIA-nın istehsal etdiyi qabaqcıl süni intellekt prosessorları sadəcə kommersiya məhsulu deyil. Onlar iqtisadi rəqabətə, hərbi texnologiyalara və dövlətlərin gələcək güc balansına təsir edə biləcək resursdur. Bu səbəbdən həmin çiplərin kimə, hansı şərtlərlə və hansı məqsədlə satılması Vaşinqton üçün milli təhlükəsizlik məsələsidir.
Bu hadisə bir daha göstərir ki, böyük şirkətlərin təhlükəsizliyi yalnız texniki müdafiə sistemləri ilə təmin edilə bilməz. Rəhbərlərin şəxsi əlaqələri, biznes tərəfdaşlarının kimliyi və şirkət daxilində qərarvermə mexanizmləri də ciddi nəzarət tələb edir. Çünki qlobal texnoloji rəqabətdə bəzən ən böyük risk kompüter sistemlərində deyil, insan amilində gizlənir.
NVIDIA ətrafında baş verənlər hələ araşdırılmalıdır. Lakin bir həqiqət aydındır: süni intellekt dövründə çip istehsalına nəzarət qədər, həmin texnologiyaya çıxışı olan insanların və qurumların etibarlılığı da strateji əhəmiyyət daşıyır.
İlahə BAYINDIR
