Enerji əməkdaşlığı: Siyasi yaxınlığın iqtisadi dayağı
Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin beynəlxalq miqyasda ən konkret nəticələrindən biri enerji sahəsində əməkdaşlıqdır. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Cənubi Qafqaz Boru Kəməri və TANAP kimi layihələr iki ölkənin tərəfdaşlığını regional və beynəlxalq iqtisadi sistemin mühüm hissəsinə çevirib.
Bu layihələrin əhəmiyyəti yalnız Azərbaycanın enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılması ilə məhdudlaşmır. Onlar Türkiyənin tranzit və enerji mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirir, Avropanın təchizat mənbələrini şaxələndirməsinə də töhfə verir.
Enerji əməkdaşlığının yeni mərhələsində isə bərpaolunan enerji xüsusi yer tutur. Azərbaycanın külək və günəş enerjisi potensialı, xüsusilə Xəzər hövzəsində dəniz külək enerjisinin inkişaf perspektivləri gələcəkdə yeni ixrac imkanları yarada bilər. Türkiyə ilə əməkdaşlıq bu potensialın regional enerji sisteminə inteqrasiyasını asanlaşdıra bilər.
Lakin burada mühüm bir məqam var: enerji layihələrinin siyasi əhəmiyyəti onların kommersiya səmərəliliyini əvəz etmir. Yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün maliyyə mənbələri, ötürücü infrastruktur, uzunmüddətli alıcı müqavilələri və texniki uyğunluq təmin edilməlidir.
Beləliklə, Bakı və Ankara üçün qarşıdakı mərhələnin əsas vəzifəsi mövcud enerji əməkdaşlığını yeni texnologiyalar və yaşıl enerji istiqamətləri ilə zənginləşdirməkdir.
Orta Dəhliz və nəqliyyat xəritəsində Azərbaycanın mövqeyi
Azərbaycan və Türkiyənin strateji yaxınlığını gücləndirən digər əsas istiqamət nəqliyyat və logistika sahəsidir. Qlobal təchizat zəncirlərində baş verən dəyişikliklər, beynəlxalq münaqişələr və ənənəvi marşrutların üzləşdiyi risklər alternativ nəqliyyat yollarına marağı artırıb.
Bu şəraitdə Orta Dəhliz Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çin və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu marşrut Şərq ilə Qərb arasında mühüm bağlantı imkanları yaradır.
Azərbaycanın bu marşrutdakı mövqeyi yalnız tranzit xidmətləri ilə məhdudlaşmır. Ölkə liman infrastrukturu, dəmir yolları, logistika mərkəzləri və nəqliyyat xidmətləri vasitəsilə regional iqtisadi dəyər zəncirinin mühüm iştirakçısına çevrilə bilər.
Türkiyə ilə əməkdaşlıq isə Orta Dəhlizin Avropa istiqamətində davamlılığını artırır. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu bu bağlantının əsas infrastruktur elementlərindən biridir.
Bununla belə, Orta Dəhlizin gələcəyi yalnız siyasi dəstəkdən asılı deyil. Daşınma xərclərinin azaldılması, sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsi, limanların imkanlarının artırılması və müxtəlif ölkələrin dəmir yolu sistemlərinin texniki uyğunlaşdırılması əsas şərtlərdir.
Əgər bu məsələlər sistemli şəkildə həll olunarsa, Azərbaycan və Türkiyə yalnız tranzit ölkələri deyil, Avrasiya ticarətinin əsas logistika iştirakçılarından biri kimi daha güclü mövqe əldə edə bilərlər.
İlahə BAYINDIR
