Bakı–Ankara münasibətlərinin gələcəyi: İmkanlar, risklər və yeni çağırışlar
Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri uzun illər ərzində tarixi, mədəni və siyasi yaxınlıq əsasında inkişaf edərək strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Lakin beynəlxalq münasibətlər sistemində dəyişikliklərin sürətləndiyi, Cənubi Qafqazda yeni siyasi və iqtisadi reallıqların formalaşdığı indiki mərhələdə bu tərəfdaşlığın gələcəyi yalnız keçmiş əlaqələrə deyil, qarşıda duran çağırışlara veriləcək cavablara da bağlıdır.
İki ölkə arasında münasibətlərin hüquqi-siyasi əsaslarından biri 2021-ci il iyunun 15-də imzalanmış Şuşa Bəyannaməsidir. Bu sənəd Azərbaycan və Türkiyə əməkdaşlığını müttəfiqlik səviyyəsində rəsmiləşdirərək təhlükəsizlik, müdafiə, iqtisadiyyat, enerji və xarici siyasət sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi üçün çərçivə yaradıb. Sonrakı illərdə müxtəlif dövlət qurumları arasında əməkdaşlıq mexanizmlərinin inkişafı bu münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığını göstərib.
Bakı–Ankara tərəfdaşlığının gələcək istiqamətlərindən biri təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlıqdır. Regionda qüvvələr balansının dəyişməsi, yeni təhlükəsizlik risklərinin meydana çıxması və nəqliyyat-enerji infrastrukturunun qorunması məsələləri iki ölkə arasında koordinasiyanın əhəmiyyətini artırır. Bununla belə, təhlükəsizlik əməkdaşlığının səmərəsi yalnız hərbi sahədə deyil, diplomatik kanalların, sərhəd təhlükəsizliyinin və regional dialoqun inkişafında da özünü göstərməlidir.
Cənubi Qafqazın gələcəyi baxımından ən mühüm məsələlərdən biri Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşmasıdır. Uzunmüddətli qarşıdurmadan sonra yaranan siyasi imkanların davamlı sülhə çevrilməsi həm Azərbaycan, həm Türkiyə, həm də bütövlükdə region üçün əhəmiyyətlidir. Ermənistanla münasibətlərin normallaşması nəqliyyat əlaqələrinin bərpasına, ticarətin genişlənməsinə və qarşılıqlı iqtisadi asılılığın formalaşmasına şərait yarada bilər.
2026-cı ilin avqustunda Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ liderlərinin 2025-ci ildə Vaşinqtonda imzaladıqları Birgə Bəyannamənin birinci ildönümü ilə bağlı yayılan açıqlamada sərhəddə sabitliyin qorunması, normallaşma və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı istiqamətində görülən işlər qeyd olunub. Bununla yanaşı, davamlı sülhün qurulması üçün həllini gözləyən məsələlərin olduğu da vurğulanıb. Deməli, əldə edilmiş irəliləyişləri yekun nəticə kimi deyil, daha geniş siyasi prosesin mərhələsi kimi qiymətləndirmək lazımdır.
Türkiyənin Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atacağı addımlar da regionun gələcəyinə təsir göstərə bilər. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh prosesində irəliləyiş Türkiyə-Ermənistan əlaqələrinin inkişafı üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Bu prosesin uğuru isə tərəflərin qarşılıqlı etimad yaratmaq, siyasi maneələri aradan qaldırmaq və razılaşmaları real addımlarla möhkəmləndirmək bacarığından asılıdır.
Bakı–Ankara münasibətlərinin gələcəyi yalnız regional təhlükəsizliklə məhdudlaşmır. Enerji, nəqliyyat, rəqəmsal texnologiyalar, müdafiə sənayesi, təhsil və investisiya sahələrində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi iki ölkənin iqtisadi əlaqələrini daha dayanıqlı edə bilər. Xüsusilə enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi və Orta Dəhlizin inkişafı tərəfdaşlığın regional əhəmiyyətini artıran istiqamətlərdir.
Bununla yanaşı, müttəfiqlik münasibətləri qarşılıqlı maraqların və fərqli mövqelərin düzgün idarə edilməsini də tələb edir. İki dövlətin bütün məsələlərə eyni yanaşması mümkün deyil. Regional siyasət, beynəlxalq tərəfdaşlıqlar və iqtisadi prioritetlər üzrə fərqli baxışların meydana çıxması təbiidir. Belə hallarda əsas məsələ fikir ayrılıqlarının açıq dialoq və diplomatik mexanizmlər vasitəsilə həll edilməsidir.
2026-cı ilin noyabrında iki ölkə arasında münasibətlərin müəyyən həssaslıqlarla üzləşdiyi barədə mediada müzakirələr aparılsa da, noyabrın 8-də Şuşada keçirilən görüşdə prezidentlər müttəfiqliyin davamlılığını açıq şəkildə vurğulayıblar. Bu hadisə göstərir ki, yaxın münasibətlər mövcud fikir ayrılıqlarının olmadığı anlamına gəlmir; əsas məsələ belə məsələlərin dövlətlərarası dialoqa və uzunmüddətli əməkdaşlığa zərər vurmasına imkan verməməkdir.
Gələcək üçün əsas prioritetlərdən biri də regional əməkdaşlığın daha geniş formatda inkişafıdır. Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan arasında mövcud üçtərəfli mexanizmlər nəqliyyat, enerji və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi üçün mühüm platformadır. Bu əməkdaşlığın gələcəkdə digər regional tərəfdaşlarla iqtisadi əlaqələri də əhatə etməsi Cənubi Qafqazın qarşıdurma məkanından əməkdaşlıq zonasına çevrilməsinə töhfə verə bilər.
Nəticə etibarilə, Bakı–Ankara münasibətlərinin gələcəyi yalnız tarixi və mədəni yaxınlıqla deyil, dəyişən beynəlxalq şəraitə uyğun ortaq strategiya formalaşdırmaq bacarığı ilə müəyyən olunacaq. Müttəfiqliyin gücü təkcə siyasi bəyanatlarda deyil, iqtisadi nəticələrdə, regional sabitliyə töhfədə və qarşılıqlı etimadın qorunmasında ölçüləcək. Azərbaycan və Türkiyə qarşıdakı dövrdə bu istiqamətlərdə ardıcıl addımlar ata bilsələr, onların tərəfdaşlığı Cənubi Qafqazın gələcək siyasi və iqtisadi mənzərəsinin formalaşmasında mühüm rol oynamağa davam edəcək.
Redaksiya qeydi: Məqalələr əvvəlki yazının təkrarı deyil, ayrı-ayrı mövzular üzrə hazırlanıb. Dərc etməzdən əvvəl rəqəmləri və siyasi hadisələrin tarixlərini son dəfə yoxlamağını tövsiyə edirəm. Bu iki yazı əvvəlki məqalə ilə birlikdə üç hissəli analitik silsilə kimi də təqdim oluna bilər.
İlahə BAYINDIR
