ELAZ.İNFO – Analitika
Müəllif: İlahə BAYINDIR
-Son illər beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən dəyişikliklər NATO daxilində də yeni prioritetlər formalaşdırıb. Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə artan gərginlik, enerji təhlükəsizliyi və qlobal ticarət marşrutları alyansın diqqətini yenidən Türkiyəyə yönəldib. Coğrafi mövqeyi, hərbi potensialı və regional təsiri sayəsində Ankara bu gün NATO üçün əvvəlkindən daha böyük strateji əhəmiyyət daşıyır.
Türkiyə 1952-ci ildən NATO üzvüdür və alyansın ən böyük ordularından birinə malikdir. Soyuq müharibə dövründə əsas vəzifəsi NATO-nun cənub-şərq cinahını qorumaq idi. Aradan keçən onilliklər ərzində isə Balkanlardan Əfqanıstana qədər müxtəlif missiyalarda iştirak edərək alyans daxilində mühüm rol oynayıb.
Son illərdə beynəlxalq təhlükəsizlik mühiti dəyişdikcə Türkiyənin əhəmiyyəti də artıb. Qara dəniz hövzəsi, Yaxın Şərq, Cənubi Qafqaz və Şərqi Aralıq dənizi kimi bölgələrdə baş verən proseslər Ankaranı həm NATO, həm də digər beynəlxalq tərəfdaşlar üçün vacib aktora çevirib.
Türkiyənin diqqət mərkəzində olmasının əsas səbəblərindən biri də müdafiə sənayesində əldə etdiyi nailiyyətlərdir. Yerli istehsal pilotsuz uçuş aparatları, raket sistemləri, zirehli texnika və milli döyüş təyyarəsi layihələri ölkənin hərbi-texnoloji imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Müdafiə məhsullarının müxtəlif ölkələrə ixracı isə Ankaranın bu sahədə nüfuzunu artırıb.
ABŞ və Avropa ölkələri ilə münasibətlərdə zaman-zaman fikir ayrılıqları yaşansa da, tərəflər təhlükəsizlik məsələlərində əməkdaşlığın davam etdirilməsində maraqlı olduqlarını bildirirlər. Müdafiə sənayesi, enerji təhlükəsizliyi, terrorizmlə mübarizə və regional sabitlik bu əməkdaşlığın əsas istiqamətləri kimi qiymətləndirilir.
Digər tərəfdən, Türkiyə həm Rusiya, həm də İranla qonşu və ya yaxın regional münasibətlərə malik dövlətdir. Ankara son illərdə müxtəlif böhranlarda dialoq kanallarını açıq saxlamağa çalışıb. Bu balanslı siyasət bəzən Qərbdə, bəzən isə region ölkələrində fərqli qiymətləndirilsə də, Türkiyənin öz milli maraqlarını əsas götürdüyü açıq görünür.
Mütəxəssislərin bir qismi hesab edir ki, qarşıdakı illərdə NATO daxilində Türkiyənin rolu daha da arta bilər. Digər ekspertlər isə bildirirlər ki, bu rolun necə formalaşacağı regional münaqişələrin inkişafından, ABŞ–Avropa münasibətlərindən və qlobal təhlükəsizlik mühitindən asılı olacaq.
Azərbaycan üçün də Türkiyənin beynəlxalq mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İki ölkə arasında strateji müttəfiqlik, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq, enerji layihələri və Orta Dəhliz təşəbbüsü regionun geosiyasi mənzərəsində mühüm yer tutur. Türkiyənin beynəlxalq platformalarda fəallığının artması Azərbaycan üçün də yeni iqtisadi və siyasi imkanlar yarada bilər.
Nəticə
NATO sammitindən sonra Türkiyənin geosiyasi əhəmiyyətinin yenidən diqqət mərkəzinə gəlməsi təsadüfi deyil. Dəyişən beynəlxalq şərait göstərir ki, Ankara həm Şərqlə Qərb arasında körpü rolunu, həm də regional güc statusunu qorumağa çalışır. Qarşıdakı dövrdə Türkiyənin hansı istiqamətdə addımlar atacağı yalnız NATO üçün deyil, bütövlükdə Qara dəniz, Cənubi Qafqaz və Yaxın Şərq regionu üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək.
İlahə BAYINDIR