Prof. Dr. Bayram Durbilmez: Ayaqüstü Türk(ü) Dünyası Ensiklopediyası
Aşıq. Aşıq və arif. Aşıq, arif və alim. Aşıq, arif, alim və şair.
Xalqçı. Xalq övladı. Xalq ədəbiyyatçılığı da, xalqdan doğulmuşluğu da fitridir.
Yozqatın Sorgun ilçəsinin Taşpınar kəndində otağı olan Seyit ağanın nəvəsi. Sözündə, işində, qonaqpərvərliyində comərdliyi genetikdir.
Əlini danışdıranlardandır; danışarkən əlini ustalıqla istifadə edir. Bədəni ilə danışır daha çox. Səsi sabit qalsa da, jest və mimikaları yerində dura bilmir.
Türk dünyasını ən azı Türkiyə qədər tanıyır, bilir, yazır. Türküstan ondan sorulur. Onun varlığı bizim üçün, Türkiyə üçün, Türk dünyası üçün bayramdır.
Altmış beş illik ömrümdə aşıqlar tanımışam. Ariflər görmüşəm. Alimlərlə oturub-durmuşam. Şairlərlə ünsiyyətdə olmuşam. Amma bu dörd gözəlliyin bir insanda toplandığına heç vaxt şahid olmamışdım. Tək bir istisna: Bayram Durbilmez. Bayram dörd dördlük bir adamdır.
Üstad Cemil Meriç boş yerə demirdi: “İntellektualımız Avropanın hər xəstəliyini idxal etməyə memur anonim cəmiyyətə çevrilmişdir.” Təəssüf ki, bu gün Türk aydınının əsas xüsusiyyəti öz xalqına yadlaş(tırıl)masıdır. Ən milliyyətçisi belə, elm görüntüsü altında xalqımıza Eyfel qülləsindən baxır. İlk işi də Ferdi yerinə Verdi dinləmək olur.
Bizim Bayram isə bu böyük paradoksun nadir istisnalarındandır. O, sözdə alim deyil, əsl elm adamıdır. Şampanya axıdılan gur salonlarda deyil, bozqırda bir çoban çeşməsinin başında xoşbəxtdir.
Qərb mənşəli bir söz var: “Entelektual ola bilmək üçün üç universitet diplomun olmalıdır: özünün, atanının, babanın.” Bu sözə qatılıram. Bayram Durbilmez tam da budur: Yozqat Taşpınarda otağı olan Seyit Ağanın nəvəsi, Aşıq Türkmenoğlunun oğlu, 2018-dən bəri Türk Xalq Bilimi professorudur. Dədə, ata, nəvə… Bu gözəl ürəkli adama dədənə və atanına rəhmət! Doğuşdan bəxtiyar Durbilmez. Havası sərt, insanı mərd yurdun övladı olduğu üçün içindən gəldiyi xalqın mədəniyyətini əsərlərinə durmadan köçürür.
Aşıq Türkmenoğlunun övladı dedik. Doğrudur, o Bahri Durbilmezin oğludur. Doğuşdan bəxtiyardır Bayram. Amma bu bəxt çox vaxt ölkəmizdə faciəyə çevrilir. Lakin Bayram, baba haqqını və ata haqqını verən nadir nümunələrdəndir.
Atasının həyatını qələmə aldığı iki kitabı var. Vefalı övlad. Gerçək bir “xeyrül-xələf”. Bu söz də Bayram hocaya aiddir: “Atamın babası Aşıq Şifahî də bu yolun yolçusuymuş. Baba ocağında və aşıq məclislərində yaşayaraq öyrəndiklərimdən sonra, dərslərdə, kitab və məqalələrdə danışılan yanlış, natamam məlumatları qeyd etdim. Onlarla dosent oldum.”
Budur ölkəmizin (universitetlərimizin!) acı halı: Xalqdan qopmuşluq.
Ellisi folklora dair, yeddisi poeziya olmaqla, 57 kitabın, üstəlik 20 mükafatın sahibidir. Bəli, 57 yaşında 57 kitabı olan məhsuldar qələm sahibi bizim Bayramımız. Ömrünə bərəkət, gözəl adam!
Belə bir sual verilə bilər – verilməlidir də: Türkiyədəki beş yüz türk dili və ədəbiyyatı professorundan ölkə xaricində ən çox araşdırma aparan, ən çox məruzə təqdim edən, ən çox simpoziuma qatılan üç nəfər kimdir? Biri bəllidir – həm də dəqiq: Prof. Dr. Bayram Durbilmez. Bəlkə də birincisidir.
Bu ölkədə heç bir uğur cəzasız qalmaz deyirlər. O da bu qanundan payını alıb:
“Öğretim görevlisiykən etdiklərimə görə sevirdilər. Öğretim üyesi oldum – sevənlərim 75%-ə düşdü. Doçent oldum – yarı yarıya. Professor olanda isə dörddə birə.”
Təəccüb etdikmi? Təəssüf ki, yox. Hocamız da könlü qırılanlardandır.
(Zalım dünyada hansımız haqq etdiyimiz hörməti görə bilirik ki?)
Doğmaca və gözəlləmə sevdalısıdır. Ona “cinas şairi” deyən çoxdur. Haqlıdırlar.
Əslində, Bayram hoca bir poeziya ağacıdır. Bozqırın şeir ağacı — nə bozqırı, bütün Türk yurtlarının ağacı.
Şair deyiləm, amma şeiri sevirəm. Xüsusilə yenini, yeni ifadəni, yeni biçimi, köhnəni yeniləyərək deyəni. Bayram qardaşımız tam da budur: Üçhecalı misra da onda, dördhecalı da, beşhecalı da, yeddili də, on dördlü də, on altılı da… Ən çox 11 hecalar həmdostudur. Serbest də yazıb, amma iç ahəng o qədər zəngindir ki, insanı aparır.
Bayram Durbilmez poeziyası üç metafora dayanır: yar, qönül, eşq.
Yar deyə-deyə bir görünür, bir qeyb olur dünyamızda.
Onun dərdi “gönül”dür. Gönül — quşdur, sürgündür, bağlamadır, bağçadır, izdir, ulduzdur, sızıdır, hicrandır, dərmandır, saraydır, muraddır, gülşəndir, sevda çaydır, gülüşdür, pervanədir, fermandır, vurgundur, dirənişdir, sultandır, yasa-qanundur, rəngdir, yandır, çiçəkdir, yar-həmdəmdir, umaydır, nurdur, konuktur, dağdır, kuşdır…
Onun şeirində gönül 88 obrazla ifadə olunur.
Eşq yağmuru, eşq atı, eşq xəzinəsi, eşq günəşi, eşq abidəsi, eşq odudur… Durbilmez şeirində eşq metaforu 38 obrazla könlümüzü oxşayır.
Bəzən “Dur-bilməz”, bəzən “Bayram”, bəzən “Ozantürk”, seyrək də olsa “Məftun” imzası ilə qarşımıza çıxır.
Əgər hər şair bir şeirdən ibarətdirsə — Bayram Durbilmez “Sevdiyim” şeiridir.
Hər şair bir misradırsa — Durbilmez mənim üçün “dil mülkümün başqa sultanı yox” misrasıdır.
Bayram Durbilmez haralıdır? Hangi ölkədəndir?
Cavabını özü bir şeirində deyir: “Şiiristan”dan.
Tam da budur.
O, əslində bir memardır — dil memarı. Yəsəvi ilə dildaş, Korkut Ata ilə yoldaş, Yunusla ayaktaş, Hacı Bektaş ilə sırdaş bir memar.
Səsində qucaqlayan bir tını var. Sanki Orta Asiya bozqırlarının dərinliklərindən gəlir.
Hər zaman təbəssümlüdür. Azacıq ağarmış saqqalı ona ayrı bir yaraşıq qatır.
Həyəcan və bilik yumağıdır. Türk üçün, Türkçə üçün, Türkü üçün durmaz, dayanmaz; durmağı bilməz, dura bilməz — Durbilmez.
Bəktəşi deyil, amma Bəktəşiliyi onun qədər geniş və dərindən bilən az tapılar.
Bilgilidir, amma bilgic deyil. Ədəblidir. Hörmətlidir. Əfəndi adamdır. Professorluq ona yaraşır.
“Aşıqlıq — könlümə ən uca paye” misrası da onundur. Çünki o bir eşq padşahıdır.
Yürüyən Türk(ü) Dünyası Ensiklopediyasıdır.
Bizim ayaqüstü ensiklopediyamız.
Fahri Tuna
