Hüquqi əsaslar və şagirdlərin təhsil hüququ
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli qərarı dövlət ümumi təhsil müəssisələrində şagirdlərin geyim qaydalarına dəyişiklik edib. Qərarda məktəbli formasının vahidliyini pozan və ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun olmayan digər geyim elementlərindən istifadəyə yol verilmədiyi göstərilir. Sənədin hüquqi tətbiqi isə təhsil hüququ, vicdan azadlığı və qüvvədə olan qanunvericilik çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
Nazirlər Kabinetinin 309 nömrəli qərarı ilə 17 mart 2022-ci il tarixli 96 nömrəli qərarla təsdiq edilmiş “Dövlət ümumi təhsil müəssisəsi təhsilalanlarının geyim formalarının təsvirləri” sənədinə dəyişikliklər edilib.
Dəyişikliyə əsasən, sənədə 1.4-1-ci bənd əlavə olunub. Həmin bənddə deyilir:
“Təhsilalanların müəyyən edilmiş geyim formasının vahidliyini pozan, habelə ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun olmayan digər geyim elementlərindən istifadə edilməsinə yol verilmir.”
Eyni qərarla valideynlərin və ya digər qanuni nümayəndələrin uşaqlarının geyim forması ilə bağlı tələblərə riayət etməsini təmin etmək öhdəliyi müəyyənləşdirilib. Geyim qaydalarına əməl olunması ilə bağlı məsələlərin məktəbin Pedaqoji Şurası tərəfindən həll edilməsi də sənəddə nəzərdə tutulub.
Qərarın tam mətni ilə e-qanun.az saytında tanış olmaq mümkündür.
Qərarda hicabın adı çəkilirmi?
Qərarın mətnində “hicab” və ya konkret dini baş örtüyü ayrıca qeyd olunmur. Sənəddə ümumi xarakterli geyim məhdudiyyəti müəyyən edildiyindən, onun hicaba tətbiq edilməsi məsələsi mətnin hüquqi şərhi ilə bağlıdır.
Bu səbəbdən qərarı birbaşa “hicab qadağası” adlandırmaq sənədin məzmununu dəqiq ifadə etmir. Eyni zamanda, hicabın adının çəkilməməsi onun tətbiq dairəsindən mütləq şəkildə kənarda qalması barədə də öz-özlüyündə qəti nəticə çıxarmağa əsas vermir.
Məsələnin hüquqi qiymətləndirilməsi üçün qərarın mətnindən əlavə, müvafiq qanunvericiliyin müddəaları və səlahiyyətli qurumların rəsmi izahları nəzərə alınmalıdır.
Konstitusiya dini etiqad və təhsil hüququ barədə nə deyir?
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 42-ci maddəsinə əsasən, hər bir vətəndaşın təhsil almaq hüququ vardır və dövlət pulsuz icbari ümumi orta təhsil almaq hüququnu təmin edir.
Konstitusiyanın 48-ci maddəsi isə vicdan azadlığını təsbit edir. Həmin maddəyə əsasən, hər kəsin dinə münasibətini müstəqil müəyyənləşdirmək və hər hansı dinə etiqad etmək, yaxud heç bir dinə etiqad etməmək hüququ vardır.
Bununla yanaşı, Azərbaycan Respublikasında təhsil dünyəvi xarakter daşıyır. “Təhsil haqqında” Qanun təhsil sahəsində dövlət siyasətinin prinsiplərini, təhsilalanların hüquq və vəzifələrini müəyyən edir.
Beləliklə, məktəbli geyim qaydalarının tətbiqi zamanı təhsilin dünyəviliyi ilə konstitusion hüquqlar arasındakı hüquqi çərçivə nəzərə alınmalıdır. Bu müddəaların konkret vəziyyətə necə tətbiq olunması isə müvafiq hüquqi normaların birlikdə təhlilini tələb edir.
309 nömrəli qərarın mətnində hicablı şagirdlərin dərsə buraxılmaması barədə ayrıca müddəa yoxdur. Sənəddə geyim qaydalarına əməl olunması ilə bağlı məsələlərin məktəbin Pedaqoji Şurası tərəfindən həll ediləcəyi göstərilir.
Lakin bu müddəa öz-özlüyündə şagirdin təhsil hüququnun məhdudlaşdırılmasına dair ayrıca və qeyri-məhdud səlahiyyət kimi qiymətləndirilməməlidir. Məktəbin vəzifəli şəxslərinin qərarları qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun olmalıdır.
Hər hansı şagirdin dərsə buraxılmaması halında konkret qərarın hüquqi əsası, tətbiq edilən norma və faktiki hallar ayrıca araşdırılmalıdır. Qərarın özündə belə bir tədbirin açıq şəkildə nəzərdə tutulmaması səbəbindən bu nəticəni avtomatik hüquqi nəticə kimi təqdim etmək düzgün olmaz.
Valideynlər hansı hüquqi addımları ata bilərlər?
Geyim qaydasının tətbiqi ilə bağlı mübahisə yarandıqda valideynlər aşağıdakı addımları nəzərdən keçirə bilərlər:
Məktəb rəhbərliyindən tətbiq edilən qaydanın hüquqi əsasını və müvafiq normativ aktın konkret bəndini yazılı şəkildə tələb etmək.
Məsələnin məktəbin Pedaqoji Şurasında müzakirə olunmasını və qəbul edilmiş qərarın yazılı surətinin təqdim edilməsini istəmək.
Mübahisə həll olunmadıqda aidiyyəti təhsil üzrə idarəetmə orqanına rəsmi müraciət etmək.
Hüquqlarının pozulduğunu hesab etdikdə, konkret hallardan asılı olaraq, hüquqi yardım almaq və qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş şikayət mexanizmlərindən istifadə etmək.
Müraciətlərdə hadisənin tarixi, məktəbin cavabı, qəbul edilmiş qərar və istinad edilən hüquqi normaların göstərilməsi məsələnin obyektiv araşdırılmasına kömək edə bilər.
Natəvan Bəydili
