Qadağa çıxış yoludurmu?
ELAZ.İNFO xəbər verir ki, son günlər Azərbaycan məktəblərində mobil telefonlardan istifadənin məhdudlaşdırılması ilə bağlı qəbul edilən yeni qaydalar cəmiyyətdə geniş müzakirələrə səbəb olub. Qərarı təhsildə nizam-intizamın gücləndirilməsi baxımından dəstəkləyənlərlə yanaşı, bunun şagirdlərin və valideynlərin gündəlik həyatına təsir edəcəyini düşünənlər də az deyil.
Yeni qaydalara əsasən, şagirdlərin dərs və məşğələ müddətində mobil telefon, planşet, ağıllı saat və digər analoji elektron cihazlardan istifadəsi qadağan edilir. Məktəbə gətirilən cihazlar dərslər başa çatanadək söndürülmüş və ya səssiz rejimdə saxlanılmalı, yalnız müəllimin tədris məqsədilə verdiyi icazə əsasında istifadə oluna bilər.
Bəs bu qərar təhsilin keyfiyyətinə necə təsir göstərəcək? Telefon qadağası şagirdlərin diqqətini dərsə yönəldəcək, yoxsa müasir təhsil mühitində yeni çətinliklər yaradacaq? ELAZ.İNFO mövzu ilə bağlı araşdırma hazırlayıb. Təqdim edirik.
Qadağa çıxış yoludurmu?
Mobil telefonlar həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu gün həm böyüklər, həm də uşaqlar gündəlik həyatlarını smartfonlarsız təsəvvür etməkdə çətinlik çəkirlər. Lakin texnologiyanın sürətli inkişafı ilə yanaşı, onun yaratdığı problemlər də artır. Xüsusilə məktəblərdə mobil telefonlardan istifadə son illər müəllimlər, valideynlər və təhsil mütəxəssisləri arasında ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biridir.
Azərbaycanda ümumi təhsil müəssisələrində mobil telefon istifadəsinə məhdudiyyət tətbiq edilməsi də cəmiyyətdə müxtəlif fikirlərə səbəb olub. Kimisi bunu təhsilin keyfiyyətini artıracaq mühüm addım hesab edir, kimisi isə qadağanın problemi kökündən həll etməyəcəyini düşünür.
Dərs zamanı telefon – diqqətin əsas düşməni
Müəllimlərin ən çox şikayət etdiyi məsələlərdən biri dərs zamanı şagirdlərin telefondan istifadə etməsidir. Mesajlaşma, sosial şəbəkələr, qısa videolar, mobil oyunlar və digər tətbiqlər şagirdin diqqətini dərsdən yayındırır.
Təhsil mütəxəssislərinin fikrincə, davamlı bildirişlər və rəqəmsal məzmun uşaqların uzun müddət diqqətini bir mövzu üzərində saxlamağı çətinləşdirir. Bu isə dərsin mənimsənilməsinə, müəllim-şagird münasibətlərinə və ümumi sinif nizam-intizamına mənfi təsir göstərir.
Bəzi müəllimlər bildirirlər ki, son illərdə şagirdlərin dərsə marağının azalmasının səbəblərindən biri də məhz telefon asılılığıdır.
Telefon təkcə dərsi deyil, məktəb mühitini də dəyişir
Problemin digər tərəfi isə məktəbdə sosial münasibətlərlə bağlıdır.
Telefon vasitəsilə gizli çəkilişlərin aparılması, sinif yoldaşlarının görüntülərinin icazəsiz paylaşılması, sosial şəbəkələrdə təhqir və təzyiq halları son illərdə dünyanın bir çox ölkəsində ciddi narahatlıq doğurur.
Psixoloqlar hesab edirlər ki, kiberzorakılıq ənənəvi zorakılıqdan daha təhlükəlidir. Çünki internetdə yayılan görüntü və ya məlumat qısa müddətdə minlərlə insana çata bilir və bu, uşaqlarda uzunmüddətli psixoloji travmalar yarada bilər.
Qadağanın üstünlükləri nələrdir?
Mobil telefon istifadəsinin məhdudlaşdırılması bir sıra müsbət nəticələr vəd edir.
İlk növbədə şagirdlər dərsə daha çox diqqət ayırırlar. Müəllimlər sinfi daha rahat idarə edir, dərsin gedişi tez-tez telefon zəngləri və ya bildirişləri ilə pozulmur.
Bundan başqa, fasilələrdə şagirdlər telefon ekranına yox, bir-birlərinə vaxt ayırmağa başlayırlar. Bir çox pedaqoqlar hesab edir ki, uşaqların canlı ünsiyyət bacarıqlarının inkişafı da məktəbin əsas vəzifələrindən biridir.
Valideynləri düşündürən suallar
Telefon qadağasına münasibət birmənalı deyil.
Bir çox valideyn hesab edir ki, övladı ilə gün ərzində əlaqə saxlamaq onların təhlükəsizlik hissi üçün vacibdir. Xüsusilə kiçik yaşlı şagirdlərin məktəbə gedib-gəlməsi zamanı valideynlər mobil telefonun əhəmiyyətini vurğulayırlar.
Digər tərəfdən, bəzi dərslərdə elektron resurslardan istifadə artıq tədris prosesinin bir hissəsinə çevrilib. Mobil tətbiqlər, elektron kitablar və interaktiv platformalar şagirdlərin mövzunu daha yaxşı mənimsəməsinə kömək edir.
Məhz buna görə bir sıra təhsil ekspertləri hesab edirlər ki, əsas məsələ telefonu qadağan etmək deyil, onun istifadəsini düzgün tənzimləməkdir.
Dünya bu problemi necə həll edir?
Məktəblərdə telefon istifadəsi ilə bağlı müxtəlif ölkələr fərqli yanaşmalar tətbiq edir.
Bəzi ölkələrdə şagirdlər məktəbə daxil olarkən telefonlarını xüsusi dolablara təhvil verirlər. Digər ölkələrdə telefonlar şagirdin çantasında qalır, lakin dərs zamanı istifadəsinə icazə verilmir. Elə məktəblər də var ki, müəllim yalnız tədris məqsədi ilə telefonlardan istifadəyə icazə verir.
Bu yanaşmaların ortaq məqsədi eynidir: texnologiyanı tədris prosesinə maneə deyil, faydalı alətə çevirmək.
Problem telefon deyil, ondan istifadə mədəniyyətidir
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, müasir dövrdə uşaqları texnologiyadan tam uzaq saxlamaq nə mümkün, nə də məqsədəuyğundur.
Əsas vəzifə uşaqlarda rəqəmsal savadlılığı, internet etikası anlayışını və texnologiyadan məsuliyyətlə istifadə vərdişini formalaşdırmaqdır.
Əgər şagird telefonun nə zaman və hansı məqsədlə istifadə edilməli olduğunu öyrənərsə, qadağalara ehtiyac da minimuma enə bilər.
Qaydaların uğuru tətbiqdən asılı olacaq
Təhsil sahəsində qəbul edilən hər bir qərarın effektivliyi onun icra mexanizmindən asılıdır. Məktəblərdə telefon istifadəsinə qoyulan məhdudiyyət də istisna deyil.
Müəllim, valideyn və məktəb rəhbərliyi arasında qarşılıqlı anlaşma, şagirdlərə yeni qaydaların məqsədinin düzgün izah edilməsi və vahid yanaşmanın tətbiqi bu qərarın uğurunu müəyyən edəcək əsas amillərdən olacaq.
Yeni qaydalar nələri nəzərdə tutur?
Elm və təhsil sahəsində təsdiqlənən yeni davranış qaydalarına əsasən, şagirdlərin dərs və məşğələ müddətində mobil telefon, planşet, ağıllı saat və digər analoji elektron cihazlardan istifadə etməsi qadağandır. Məqsəd tədris prosesində diqqətin yayınmasının qarşısını almaq, məktəbdə təhlükəsiz və sağlam təhsil mühitini təmin etməkdir.
Qaydalara görə:
- Şagirdlər məktəbə gətirdikləri mobil telefon və digər elektron cihazları dərs başlamazdan əvvəl söndürməli və ya səssiz rejimə keçirməlidirlər.
- Cihazlar dərs başa çatanadək məktəb rəhbərliyinin müəyyən etdiyi xüsusi yerdə və ya qaydalara uyğun şəkildə saxlanılmalıdır.
- Müəllim yalnız tədris məqsədi olduqda və bu barədə əvvəlcədən məlumat verdikdə şagirdlərin şəxsi elektron cihazlarından istifadə edilməsinə icazə verə bilər.
- Məktəblər bu qaydaların icrasına nəzarət etməli və valideynlərlə mütəmadi maarifləndirici iş aparmalıdırlar.
Qaydaları pozan şagirdi hansı tədbirlər gözləyir?
Yeni qaydalarda əsas məqsəd cəza vermək deyil, şagirdlərdə məsuliyyət hissini formalaşdırmaqdır. Bu səbəbdən məktəblərdə ilk növbədə maarifləndirmə, xəbərdarlıq və valideynlərlə əməkdaşlıq prinsipi əsas götürülür.
Məktəbdaxili nizam-intizam qaydalarının pozulması hallarında məktəb rəhbərliyi və müəllimlər daxili prosedurlara uyğun tədbirlər görə, zərurət yarandıqda valideynləri məlumatlandıra və davranış qaydalarının icrasını təmin etmək üçün əlavə nəzarət mexanizmləri tətbiq edə bilərlər.
Ekspertlər nə düşünür?
Təhsil ekspertlərinin əksəriyyəti hesab edir ki, mobil telefonların dərs zamanı istifadəsinin məhdudlaşdırılması şagirdlərin diqqətini artıracaq, müəllimlərin işini asanlaşdıracaq və məktəblərdə son illər artan canlı yayımlar, gizli çəkilişlər və kiberzorakılıq hallarının azalmasına müsbət təsir göstərəcək. Bununla yanaşı, onlar bildirirlər ki, texnologiyanın tam qadağan olunması deyil, ondan düzgün istifadə mədəniyyətinin formalaşdırılması uzunmüddətli həll yolu hesab edilməlidir.
Nəticə
Məktəblərdə telefon istifadəsinə məhdudiyyət qoyulması təkcə intizam məsələsi deyil. Bu qərar uşaqların diqqətinin dərsə yönəldilməsi, sosial münasibətlərin sağlamlaşdırılması və məktəb mühitinin daha təhlükəsiz olması məqsədi daşıyır.
Bununla belə, texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə yalnız qadağalarla nəticə əldə etmək mümkün görünmür. Gələcəyin uğurlu modeli, çox güman ki, qadağa ilə yanaşı, rəqəmsal savadlılığın artırılması, valideyn-məktəb əməkdaşlığının gücləndirilməsi və texnologiyadan məsuliyyətli istifadə mədəniyyətinin formalaşdırılmasına əsaslanacaq.
Belə olan halda məktəb həm intizamı qoruyan, həm də müasir dünyanın tələblərinə cavab verən təhsil mühiti kimi öz missiyasını daha uğurla yerinə yetirə bilər.
İlahə BAYINDIR