İnklüziv cəmiyyət ortaq məsuliyyətdir

ELAZ.İNFO

Cəmiyyətdə sosial bərabərliyin təmin olunması, insan hüquqlarının qorunması və hər bir fərdin potensialından səmərəli istifadə edilməsi müasir dövrün əsas məsələlərindəndir. Bu baxımdan inklüziv məşğulluq yalnız əmək bazarının inkişafı deyil, həm də daha ədalətli və sağlam cəmiyyətin formalaşması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
İnklüziv məşğulluq bütün insanların, o cümlədən əlilliyi olan şəxslərin, autizmli fərdlərin və əmək bazarında müxtəlif maneələrlə qarşılaşan digər qrupların iş imkanlarına bərabər çıxışını nəzərdə tutur. Bu yanaşmanın əsas məqsədi insanları fərqlərinə görə məhdudlaşdırmaq deyil, onların bacarıqlarını üzə çıxarmaq, peşəkar inkişafına şərait yaratmaq və cəmiyyətin iqtisadi həyatında fəal iştirakını təmin etməkdir.

İş insanın yalnız gəlir mənbəyi deyil. O, eyni zamanda fərdin özünü cəmiyyətin bir hissəsi kimi hiss etməsinə, müstəqillik qazanmasına və sosial əlaqələr qurmasına imkan yaradır. Buna görə də insanların sağlamlıq vəziyyətinə, fərdi xüsusiyyətlərinə və ya digər fərqlərinə görə əmək bazarından kənarda qalması həm fərdi, həm də ictimai baxımdan ciddi problemdir.
İnklüziv iş mühitində hər bir əməkdaşın bacarıqları, bilikləri və peşəkar potensialı nəzərə alınır. İşə qəbul zamanı namizədin fərdi xüsusiyyətlərindən daha çox, onun işin tələblərinə uyğunluğu və bacarıqları qiymətləndirilməlidir. Zəruri hallarda iş yerinin uyğunlaşdırılması, çevik iş qrafikinin tətbiqi, texniki vasitələrlə təminat və əməkdaşlara fərdi dəstəyin göstərilməsi bu prosesin mühüm hissələridir.
Xüsusilə autizmli şəxslərin məşğulluğu məsələsi cəmiyyətdə daha geniş maarifləndirmə tələb edir. Bu şəxslər müəyyən sahələrdə yüksək diqqət, dəqiqlik, sistemli yanaşma və təfərrüatlara həssaslıq nümayiş etdirə bilərlər. Lakin onların iş həyatında uğur qazanması üçün uyğun iş şəraitinin yaradılması, işəgötürənlərin məlumatlandırılması və fərdi ehtiyacların nəzərə alınması vacibdir.

İnklüziv məşğulluq məsələsinin beynəlxalq səviyyədə müzakirəsi problemin həlli üçün yeni imkanlar yaradır. 15–16 oktyabr 2026-cı il tarixlərində Bakıda keçirilməsi barədə məlumat verilən beynəlxalq konfrans da bu mövzunun diqqət mərkəzində olduğunu göstərir. Belə tədbirlər müxtəlif ölkələrin təcrübəsinin öyrənilməsi, uğurlu yanaşmaların paylaşılması və əməkdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Beynəlxalq konfransların əsas dəyəri yalnız müzakirələrlə məhdudlaşmır. Onların nəticələri real layihələrə, yeni əməkdaşlıq modellərinə və məşğulluq proqramlarına çevrildikdə daha böyük ictimai fayda yarana bilər. Bu səbəbdən inklüziv məşğulluqla bağlı təşəbbüslərin davamlı olması, əldə olunan təcrübənin praktikada tətbiqi və nəticələrin qiymətləndirilməsi vacibdir.
Azərbaycan üçün də bu istiqamətdə dövlət qurumları, özəl şirkətlər, təhsil müəssisələri və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Peşə hazırlığı proqramlarının genişləndirilməsi, işəgötürənlər üçün maarifləndirici tədbirlərin təşkili və əlçatan iş yerlərinin yaradılması əmək bazarında iştirak imkanlarını artıra bilər.

İnklüziv məşğulluğun inkişafına mane olan əsas amillərdən biri cəmiyyətdə mövcud stereotiplərdir. Bəzi hallarda işəgötürənlər əlilliyi olan şəxslərin əmək fəaliyyətində iştirak imkanlarını düzgün qiymətləndirmir və onların bacarıqlarına dair əsassız ehtimallara əsaslanırlar. Digər tərəfdən, fiziki baxımdan əlçatan olmayan iş yerləri, peşə hazırlığı imkanlarının məhdudluğu və uyğunlaşdırılmış iş şəraitinin çatışmazlığı da mühüm problemlər sırasındadır.
Bu çətinliklərin aradan qaldırılması üçün ilk növbədə maarifləndirmə işləri gücləndirilməlidir. İşəgötürənlərə inklüziv idarəetmənin üstünlükləri izah olunmalı, uğurlu təcrübələr paylaşılmalı və əməkdaşların peşəkar inkişafına bərabər yanaşma təşviq edilməlidir. Təhsil müəssisələrində əmək bazarının tələblərinə uyğun peşə bacarıqlarının öyrədilməsi, karyera məsləhətlərinin verilməsi və işə keçid prosesində dəstəyin göstərilməsi də mühüm addımlardır.
Bununla yanaşı, inklüziv məşğulluğun nəticələri yalnız işə qəbul edilən şəxslərin sayı ilə ölçülməməlidir. İş yerində qalmaq, peşəkar yüksəliş əldə etmək, layiqli əməkhaqqı almaq və qərarvermə proseslərində iştirak etmək də bərabər imkanların əsas göstəricilərindəndir.

İnklüziv məşğulluğun inkişafı yalnız dövlətin və ya ayrı-ayrı təşkilatların vəzifəsi deyil. Bu prosesdə işəgötürənlərin, təhsil müəssisələrinin, ailələrin, ictimai təşkilatların və bütövlükdə cəmiyyətin üzərinə məsuliyyət düşür. Hər bir insanın bacarıqlarına hörmətlə yanaşmaq, ayrı-seçkiliyin qarşısını almaq və bərabər imkanlar yaratmaq sosial həmrəyliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Nəticə etibarilə, inklüziv məşğulluq insan potensialının dəyərləndirilməsi və cəmiyyətin davamlı inkişafı üçün vacib istiqamətdir. Hər kəsin öz bilik və bacarıqlarını reallaşdıra bildiyi əmək mühitinin yaradılması həm iqtisadi fəallığı artırır, həm də insanların cəmiyyətə inteqrasiyasını gücləndirir. Əsl inkişaf isə heç kimin kənarda qalmadığı, hər bir fərdin əməyinin qiymətləndirildiyi və uğur qazanmaq üçün real imkanlara malik olduğu cəmiyyət qurmaqla mümkündür.

Natəvan Bəydili