Əvvəlcə bir vacib məqamı dəqiqləşdirək:
Yer üzündə 1 kiloqram təxminən 9.81 Nyutona bərabərdir, yəni 1 kq-lıq cismin çəkisi Yerin cazibəsi altında təxminən 9.81 N olur.
Biz gündəlik həyatda “çəkim 85 kiloqramdır” deyirik, amma fizika bunu bir az daha dəqiq izah edir: 85 kiloqram sənin kütləndir, çəki isə Yer səni hansı qüvvə ilə çəkirsə, odur.
F = m \cdot g
Bu düsturu öz üzərimizdə tətbiq edək.
F = 85 kq × 9.81 m/s² ≈ 834 N
Deməli, Yer səni təxminən 834 Nyuton qüvvə ilə özünə çəkir və tərəzi də əslində bu qüvvəni ölçür, sadəcə onu kiloqram kimi göstərir.
Eyni hesabı Ay və Mars üçün aparsaq, fərq daha aydın görünür.
Ayda:
F = 85 kq × 1.62 m/s² ≈ 138 N
Marsda:
F = 85 kq × 3.71 m/s² ≈ 315 N
Bu rəqəmlər dəyişir, çünki cazibə dəyişir, amma insanın özü dəyişmir; sənin kütlən hər yerdə 85 kiloqram olaraq qalır, sadəcə səni çəkən qüvvə — yəni çəkin — planetə görə dəyişir.
Nəticə sadədir: biz “çəki” deyəndə əslində kütləni deyirik, halbuki fiziki həqiqət budur ki, kütlə sabitdir, çəki isə cazibə qüvvəsidir, və bəlkə də biz ağır deyilik — sadəcə Yer bizi daha möhkəm saxlayır.
Avtandil SADIQOV
