Yuxu Görməyin Sirri: Elmi Səbəblər, Psixoloji İzahlar və Xalq İnancları
Hər gecə gözlərimizi yumub tamam başqa bir kainata səyahət edirik. Kimi zaman ulduzlarda uçur, kimi zaman isə heç tanımadığı yerlərdə maraqlı macəralar yaşayır. Bəs əslində yuxu görmək nədir? Elm bu sirri necə izah edir, psixologiya buna nə deyir, xalq inancları isə yuxuları necə qəbul edir?
ELAZ.INFO xəbər verir ki, yuxu dünyanın yaradılışından bəri həm elm adamlarının, həm də filosofların əsas müəmması olaraq qalmaqdadır. Bu mövzunu müxtəlif aspektlərdən nəzərdən keçirək: Müasir nevrologiya və yuxu tədqiqatları göstərir ki, yuxu görmək beyin üçün həyati əhəmiyyət daşıyan fizioloji prosesdir. Yuxuların böyük əksəriyyəti REM (Rapid Eye Movement – Sürətli Göz Hərəkəti) mərhələsində baş verir. Bu zaman beyin fəallığı demək olar ki, oyaq olduğumuz vaxtdakı səviyyəyə çatır. Ürək döyüntümüz sürətlənir, nəfəs alış-verişimiz tezləşir.
Gün ərzində aldığımız minlərlə informasiya beyin tərəfindən süzgəcdən keçirilir. Vacib olanlar uzunmüddətli yaddaşa ötürülür, gərəksiz detallar isə silinir. Yuxu məhz beynin “təmizlik və arxivləşdirmə” sistemidir. Alimlər sübut ediblər ki, beynimiz yatarkən belə problemlərin həlli üzərində işləməyə davam edir. Bir çox dahi kəşflər və musiqi əsərləri məhz yuxuda ilhamlanaraq yaradılıb. Psixologiya elmində yuxular insanın daxili aləminin, qorxularının və gizli istəklərinin güzgüsü hesab olunur.Psixoanalizin banisi Ziqmund Froyd hesab edirdi ki, yuxular şüuraltımızın açıq şəkildə ifadə edə bilmədiyimiz, basdırılmış istək və arzularının simvolik şəkildə üzə çıxmasıdır. Karl Yunq isə yuxuların yalnız şəxsi deyil, bütün bəşəriyyətə aid ümumi simvolları daşıdığını irəli sürürdü. Onun fikrincə, yuxudakı arxetiplər (məsələn, müdrik qoca, qorxunc məxluq) insanın daxili tarazlığını tapmasına kömək edən işarələrdir. Gündəlik həyatda yaşanan gərginliklər, narahatlıqlar və travmalar beyin tərəfindən gecə saatlarında emosional olaraq tənzimlənir. Kabuslar çox vaxt həddindən artıq stressin və ya həll olunmamış daxili münaqişələrin nəticəsidir.
Əsrlər boyu xalqlar yuxuları gələcəkdən xəbər verən ilahi mesajlar və ya qeyri-adi işarələr kimi qBir çox inanclara görə, səhərə yaxın görülən və ya yaddaşda çox canlı qalan yuxular xəbərdarlıq və ya gələcək hadisələrin müjdəçisi ola bilər. Xalq arasında geniş yayılmış inanca görə, bəzi yuxular gördüyümüz kimi deyil, əksinə yozulur. Məsələn, yuxuda ağlamaq real həyatda sevincə, dava etmək isə barışığa yozulur. Qədim zamanlardan bəri insanlar təmiz niyyətlə yatmağın, sağ tərəfə uzanmağın və dua etməyin pis yuxulardan qoruduğuna inanıblar.Həm elmi, həm psixoloji, həm də mədəni baxımdan yuxu – insan psixikasının hələ də tamamilə kəşf olunmamış ən maraqlı sərhədlərindən biridir.
Ruslan MƏMMƏDOV 🖋️
