Güney Azərbaycan Türk Milləti üçün Tarixi Fürs
Son illərdə Avrasiya coğrafiyasında baş verən hadisələr göstərir ki, dünya yeni geosiyasi mərhələyə daxil olur. Xüsusilə Ukrayna müharibəsindən sonra Rusiyanın postsovet məkanındakı nüfuzu ciddi şəkildə zəifləməyə başlayıb. Bu zəifləmə isə yalnız siyasi və hərbi deyil, həm də ideoloji və mədəni xarakter daşıyır.
Bu prosesin ən diqqətçəkən nəticələrindən biri Türk Dünyasının yenidən strateji güc mərkəzinə çevrilməsidir.
Bir zamanlar Sovet imperiyası tərəfindən parçalanmış, dilləri dəyişdirilmiş, ortaq tarixləri unutdurulmuş türk xalqları bu gün yenidən ortaq kimlik, ortaq tarix və ortaq gələcək ideyası ətrafında yaxınlaşırlar. Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Türkmənistan, Azərbaycan və Türkiyə arasında artan iqtisadi, hərbi, mədəni və siyasi əməkdaşlıq artıq təsadüfi proses deyil. Bu, yeni Avrasiya düzəninin formalaşmasıdır.
Rusiyanın özü belə artıq bu prosesdən narahatdır.
2025-ci ildə Rusiyada yayımlanan “Pantürkizm mifologiyası və Rusiyanın təhlükəsizliyi” adlı strateji analizlərdə açıq şəkildə qeyd olunur ki, Türk Dünyasının inteqrasiyası gələcəkdə Rusiyanın ərazi bütövlüyü üçün belə təhlükəyə çevrilə bilər. Moskvanın bu narahatlığı təsadüfi deyil. Çünki Kreml anlayır ki, Sovet dönəmində süni şəkildə bölünmüş türk xalqları yenidən yaxınlaşmağa başlayır.
Ən önəmli məsələ isə budur:
Bu inteqrasiyanın mərkəzində artıq yalnız iqtisadi əməkdaşlıq deyil, ortaq milli şüur dayanır.
Latın əlifbasına keçidlər, ortaq tarix kitabları, Türk Dövlətləri Təşkilatının genişlənməsi, Türkiyə istehsalı hərbi texnologiyaların Orta Asiyada yayılması və “Orta Dəhliz” layihəsi əslində uzunmüddətli strateji transformasiyanın parçalarıdır.
Bu dəyişiklik Güney Azərbaycan Türk Milləti üçün də tarixi əhəmiyyət daşıyır.
Çünki Güney Azərbaycan coğrafiyası Türk Dünyasının tam ortasında yerləşir. Təbriz yalnız bir şəhər deyil; o, Anadolu ilə Türküstan arasında tarixi körpüdür. Əgər Türk Dünyası XXI əsrdə iqtisadi və siyasi birlik istiqamətində inkişaf edəcəksə, Güney Azərbaycanın bu sistemdən kənarda qalması mümkün deyil.
Bu gün İran rejimi Güney Azərbaycan Türklərini farslaşdırma siyasəti ilə milli kimliyindən uzaqlaşdırmağa çalışsa da, regionda yaranan yeni geosiyasi dinamika artıq bu siyasətin davamlı olmayacağını göstərir.
Çünki tarix dəyişir.
Bir zamanlar Moskva Orta Asiyada kiril əlifbası, sərhədlər və sovet ideologiyası vasitəsilə türk xalqlarını bir-birindən ayırmağa çalışırdı. Bu gün isə həmin xalqlar ortaq media, ortaq iqtisadi layihələr, ortaq hərbi əməkdaşlıq və ortaq mədəni kimlik ətrafında yenidən birləşirlər.
Türkiyənin yüksələn təsiri burada xüsusi rol oynayır.
Ankara artıq yalnız regional dövlət deyil. Türkiyə bu gün:
NATO-nun ən böyük ordularından birinə sahibdir,
müdafiə sənayesində qlobal oyunçuya çevrilib,
enerji dəhlizlərinin mərkəzində yerləşir,
Türk Dünyası ilə Avropa arasında strateji körpü rolunu oynayır.
Bayraktar TB2 kimi sistemlərin Qarabağ müharibəsində və Ukraynada yaratdığı təsir Orta Asiya dövlətlərinə mühüm mesaj verdi:
Türkiyə artıq yalnız mədəni qardaş deyil, real təhlükəsizlik tərəfdaşıdır.
Rusiyanın Ukrayna müharibəsində zəifləməsi isə bütün bölgədə psixoloji balansı dəyişdirdi. Əvvəllər Moskvanın “toxunulmaz güc” olduğu düşünülürdüsə, artıq bu mif dağılır.
Bu dəyişiklik Güney Azərbaycan üçün böyük strateji imkan yaradır.
Çünki Güney Azərbaycan Türk Millətinin istiqlal mübarizəsi artıq yalnız lokal məsələ deyil. O, Türk Dünyasının bütövləşməsi prosesinin təbii hissəsinə çevrilir.
SACN olaraq inanırıq ki, qarşıdakı dövrdə Güney Azərbaycan məsələsi:
enerji təhlükəsizliyi,
Orta Dəhliz layihələri,
Türk Dünyasının coğrafi bağlantısı,
regional təhlükəsizlik,
və Avrasiyanın yeni güc balansı daxilində daha böyük əhəmiyyət qazanacaq.
Bu səbəbdən Güney Azərbaycan Türk Milləti yalnız emosional milli romantizm ilə deyil, strateji dövlət ağlı ilə hərəkət etməlidir.
Yeni dövrdə millətlər yalnız tarixləri ilə deyil, təşkilatlanmaları, iqtisadi gücləri, media imkanları və beynəlxalq əlaqələri ilə yaşayırlar.
Türk Dünyası yavaş-yavaş yeni geosiyasi reallığa çevrilir.
Və bu reallıq içində Güney Azərbaycanın gələcəyi artıq yalnız Tehran tərəfindən müəyyən edilə bilməz.
Tarix yenidən yazılır.
Bu dəfə isə Türk Dünyası oyunun içindədir.
Riza Qaraçay