Türk dünyasında diqqətlər Ankaraya yönəlib
ELAZ.İNFO
Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın yeni istiqamətləri, Orta Dəhlizin gələcəyi, rəqəmsal texnologiyalar və kosmik sənaye sahəsində birgə fəaliyyət oktyabrın son günlərində gündəmin əsas mövzularındandır. Ankarada keçiriləcək Türk Dövlətləri Təşkilatının XIII Zirvə görüşü regionun gələcək əməkdaşlıq xəttinin müəyyənləşdirilməsi baxımından diqqət çəkir.
Türk dünyasında son günlər diplomatik təmaslar və birgə layihələrlə bağlı müzakirələr intensivləşib. Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi, iqtisadi əlaqələrin dərinləşdirilməsi və nəqliyyat imkanlarının inkişafı gündəmdə ön plana çıxır.
Oktyabrın 30-da Ankarada keçirilməsi planlaşdırılan Türk Dövlətləri Təşkilatının XIII Zirvə görüşü bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sammitin əsas mövzusu “Türk əsri: dildə, fikirdə və əməldə birlik” olacaq. Görüşdə üzv dövlətlərin rəhbərlərinin siyasi dialoq, ticarət, investisiya, enerji, nəqliyyat, rəqəmsal transformasiya və mədəni əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə etməsi gözlənilir.
Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri Avropa ilə Asiyanı birləşdirən Orta Dəhlizdir. Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi və Cənubi Qafqaz vasitəsilə Türkiyəyə, oradan isə Avropaya uzanan bu marşrut region ölkələri üçün ticarət və logistika imkanlarını genişləndirir. Azərbaycan bu marşrutda coğrafi mövqeyinə görə mühüm rol oynayır. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Xəzər dənizi üzərindən daşımalar və liman infrastrukturu Şərq ilə Qərb arasında yükdaşımaların inkişafı üçün əhəmiyyətli imkanlar yaradır. Ankara görüşü ərəfəsində sərhəd-keçid prosedurlarının sadələşdirilməsi, gömrük sistemlərinin uyğunlaşdırılması və logistika xərclərinin azaldılması kimi məsələlər də diqqət mərkəzindədir. Bu sahələrdə əldə ediləcək razılaşmaların real nəticəsi isə onların praktik icrasından asılı olacaq.
Türk dünyasında əməkdaşlıq artıq ənənəvi diplomatiya və ticarətlə məhdudlaşmır. Texnologiya, innovasiya və kosmik sənaye də ortaq gündəliyin bir hissəsinə çevrilir. Türk Dövlətləri Təşkilatının oktyabrın 6-da açıqladığı məlumata əsasən, üzv dövlətlər arasında kosmik sənaye sahəsində əməkdaşlıq imkanlarının inkişafı üçün ilkin çərçivə müqaviləsi imzalanıb. Bu istiqamətdə təcrübə mübadiləsi və potensialın artırılması nəzərdə tutulur. Belə təşəbbüslər Azərbaycanın peyk və kosmik texnologiyalar sahəsindəki təcrübəsi, Türkiyənin inkişaf edən müdafiə və texnologiya sənayesi, eləcə də Mərkəzi Asiya ölkələrinin rəqəmsal inkişaf planları ilə yeni əməkdaşlıq imkanları yarada bilər, lakin uzunmüddətli nəticələr üçün birgə layihələrin maliyyələşdirilməsi, mütəxəssis hazırlığı və texnoloji imkanların uzlaşdırılması vacib olacaq.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri Türk dünyasındakı inteqrasiya prosesinin əsas istiqamətlərindən biridir. İki ölkənin siyasi, iqtisadi, enerji və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığı digər türk dövlətləri ilə əlaqələrin inkişafına da təsir göstərir.
Ankarada keçiriləcək zirvə görüşündə Türkiyənin təşkilatın növbəti dövr üçün sədrlik məsuliyyətini Azərbaycandan təhvil alması gözlənilir. Bu keçid təşkilatın fəaliyyət prioritetlərinin davamlılığı və yeni təşəbbüslərin gündəmə gətirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcək inkişafı yalnız siyasi bəyanatlarla ölçülməməlidir. Ticarət dövriyyəsinin artması, birgə investisiyaların çoxalması, nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşması və vətəndaşlar arasında təmasların genişlənməsi əməkdaşlığın nəticələrini daha aydın göstərə bilər.
Mədəni birlikdən konkret nəticələrə doğru
Ortaq dil, tarix və mədəni irs türk xalqlarını birləşdirən mühüm amillərdir. Bununla belə, müasir dövrdə bu yaxınlığın təhsil, elm, turizm, sahibkarlıq və gənclər arasında əlaqələr vasitəsilə möhkəmləndirilməsi də vacibdir.
Tələbə mübadiləsi proqramları, ortaq elmi layihələr, mədəni tədbirlər və biznes platformaları dövlətlərarası münasibətlərin cəmiyyət səviyyəsində də inkişafına şərait yarada bilər.
Türk dünyasının coğrafi genişliyi, iqtisadi imkanları və fərqli inkişaf modelləri əməkdaşlıq üçün böyük potensial yaratsa da, ölkələrin milli maraqları və iqtisadi prioritetləri hər zaman eyni olmaya bilər. Buna görə də davamlı inteqrasiya qarşılıqlı fayda, konkret razılaşmalar və onların ardıcıl icrası əsasında qurulmalıdır.
Oktyabrın 29-da xarici işlər nazirlərinin görüşü, oktyabrın 30-da isə dövlət başçılarının zirvə toplantısı nəzərdə tutulur. Sammitdə Ankara Bəyannaməsinin və əməkdaşlığı genişləndirməyə yönəlmiş digər sənədlərin qəbul edilməsi gözlənilir. Görüşün nəticələri Türk Dövlətləri Təşkilatının növbəti mərhələdə hansı sahələrə üstünlük verəcəyini anlamaq üçün mühüm göstərici olacaq. Əsas məsələ qəbul ediləcək qərarların nə dərəcədə konkret layihələrə, iqtisadi nəticələrə və davamlı əməkdaşlığa çevriləcəyidir.
Türk dünyasının gələcəyi yalnız ortaq keçmişlə deyil, bu gün qurulan iqtisadi əlaqələr, inkişaf etdirilən texnologiyalar və gələcək nəsillər üçün yaradılan imkanlarla da müəyyənləşəcək. Ankara zirvəsi isə bu hədəflərin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini göstərə biləcək növbəti mühüm platformadır.
Natəvan Bəydili
