Qadının başı niyə həmişə müzakirə mövzusudur?
Baş örtüyü, məktəbli qızlar və cəmiyyətimizin cavab verməli olduğu suallar
Bəzən bir cəmiyyətin hansı dəyərlərə üstünlük verdiyini anlamaq üçün onun qadınlarına necə münasibət göstərdiyinə baxmaq kifayətdir. Qadının geyimi, saçının görünməsi, hansı paltarı seçməsi ətrafında yaranan mübahisələr bizə yalnız dini meyillər haqqında deyil, azadlıq, fərdi seçim və ictimai düşüncə haqqında da çox şey deyir.
Son illər Azərbaycanda baş örtüyü, hicab və çadra mövzusu daha çox diqqət çəkir. İctimai məkanda baş örtüyü ilə görünən qadınlar və gənc qızlar ətrafında müzakirələr genişlənir. Bu mənzərə bir sıra suallar doğurur: dini geyimə marağın artmasının səbəbləri nədir? Bu seçim nə qədər fərdidir, nə qədər ailənin və sosial mühitin təsiri ilə formalaşır? Ən başlıcası, biz qızlarımızın öz qərarlarını verə biləcəyi cəmiyyət qururuq, yoxsa onların əvəzinə qərar verməyə çalışırıq?
Məni düşündürən məsələlərdən biri də qonşu İranla müqayisədir. İranda uzun illərdir məcburi hicab siyasətinə qarşı çıxan qadınlar öz geyimləri barədə sərbəst qərar vermək hüququ tələb edirlər. Azərbaycanda isə baş örtüyünün, xüsusilə də erkən yaşlarda dini geyimə yönəlmənin müzakirə olunması fərqli mənzərə yaradır. Bir tərəfdə qadınlar dövlətin geyimlərinə müdaxiləsinə etiraz edir, digər tərəfdə isə qadın və qızların dini geyim seçiminin hansı şəraitdə formalaşdığı barədə suallar meydana çıxır.
Əlbəttə, İranla Azərbaycanı eyniləşdirmək olmaz. İranın məcburi çadra siyasəti ilə Azərbaycandakı dini geyim müzakirələri eyni hüquqi və siyasi şəraitdə baş vermir. Həmçinin baş örtüyü taxan hər bir qadının təzyiq altında olduğunu söyləmək də ədalətsiz olardı. Hicab bir qadın üçün səmimi dini inanc, digəri üçün mədəni ənənə, başqa biri üçün şəxsi kimlik məsələsi ola bilər. Başını açıq saxlamaq da eyni dərəcədə hörmətə layiq seçimdir.
Lakin əsas sual dəyişmir: qadın öz seçimini həqiqətən özü edirmi?
Məktəbli qızın baş örtüyü: dini tərbiyə, yoxsa valideyn qərarı?
Məsələ məktəbli uşaqlara gəldikdə daha həssas xarakter alır. Yetkin qadının öz geyimi barədə qərar verməsi ilə dünyagörüşü hələ formalaşmaqda olan uşağın eyni qərarı verməsi arasında mühüm fərq var.
Valideyn övladına dini dəyərləri öyrədə, onu öz inancına uyğun tərbiyə edə bilər. Ailənin dini və mənəvi ənənələrini uşağa tanıtması təbiidir. Ancaq dini tərbiyə ilə uşağa konkret geyim formasının məcburi qəbul etdirilməsi eyni şey deyil.
Mənim qənaətimcə, məktəbli qızların körpə yaşlarından baş örtüyünə və çadraya yönəldilməsi məsələsinə ciddi yanaşmaq lazımdır. Uşaq hələ öz dünyagörüşünü tam formalaşdırmayıbsa, onun geyim seçiminin nə dərəcədə sərbəst olduğunu soruşmaqda haqlıdır. Valideynin inancı uşağın gələcək seçimlərini əvvəlcədən müəyyənləşdirən məcburiyyətə çevrilməməlidir.
Uşağın dini dəyərlərlə tanış olması başqa, onun öz düşüncəsini formalaşdırmasına imkan verilməməsi başqadır. Uşaq böyüdükcə sual vermək, düşünmək, fərqli fikirləri eşitmək və zamanla öz mövqeyini müəyyənləşdirmək imkanına malik olmalıdır. Həddi-büluğa çatmaq da bu məsələdə əhəmiyyətli mərhələ sayıla bilər.
Uşağı qorumaq onun əvəzinə bütün qərarları qəbul etmək demək deyil. Əsl qoruma uşağın böyüdükcə öz düşüncəsini formalaşdırmasına, suallarına cavab tapmasına və təzyiqsiz seçim etməsinə şərait yaratmaqdır.
Məktəb dini mübahisələrin meydanına çevrilməməlidir
Orta məktəb yalnız dərs keçirilən yer deyil. Uşaqlar burada bir-birindən öyrənir, ünsiyyət qurur, davranışlarını və dünyagörüşlərini formalaşdırırlar. Buna görə də məktəbdə geyim məsələsi təkcə fərdi seçim kimi deyil, ümumi təhsil mühitinin bir hissəsi kimi də müzakirə olunur.
Bəzi valideynlər məktəbdə baş örtüyünün yayılmasının digər uşaqlara təsir göstərə biləcəyindən narahatdırlar. Bu narahatlığın müzakirə edilməsi mümkündür.
Bəs kişilər niyə kənarda qalır?
Məni düşündürən digər bir məsələ də budur: Niyə dini normalardan danışanda müzakirənin əsas ağırlığı qadınların və qızların üzərinə düşür? Niyə qadının saçının görünməsi, geyiminin forması və ictimai məkanda necə görünməsi bu qədər geniş müzakirə olunur, amma kişilərin geyimi və davranışı eyni səviyyədə diqqət çəkmir?
Əgər dini ənənələrə uyğun geyinmək bu qədər vacibdirsə, onda sual yaranır: kişilər də islam dininə uyğun — uzun, geniş libaslar geyinsinlərmi? Yoxsa dini geyim normaları yalnız qadının baş örtüyündə görünməlidir?
Əlbəttə, məqsəd cəmiyyətdəki ikili yanaşmanı sorğulamaqdır: niyə qadının geyimi çox vaxt onun əxlaqının və mənəviyyatının göstəricisi kimi təqdim edilir, kişinin geyimi isə əsasən şəxsi seçim hesab olunur?
Söhbət əxlaqdan, məsuliyyətdən və dini dəyərlərə hörmətdən gedirsə, niyə diqqət yalnız qadının zahiri görünüşünə yönəlməlidir? Kişinin dürüstlüyü, ailədəki məsuliyyəti, qadına münasibəti, zorakılıqdan uzaq durması və başqalarının hüquqlarına hörmət etməsi də mənəvi dəyərlərin bir hissəsi deyilmi?
Dini ənənələrdə qadın və kişi üçün müxtəlif geyim və davranış normaları mövcud ola bilər. Lakin bu normaların cəmiyyətdə necə şərh edilməsi və tətbiq olunması müzakirəyə açıqdır.
Əgər cəmiyyət üçün faydalı insandan danışırıqsa, niyə ilk növbədə qadının başına baxırıq, davranışına yox?
Biz qızlarımız üçün hansı gələcəyi istəyirik?
Azərbaycanda hicab və çadra ətrafında müzakirələr, əslində, cəmiyyətin gələcəyi barədə daha geniş suallar doğurur. Biz qızlarımızın hansı geyimi seçməsini istəyirik, yoxsa onların öz seçimlərini sərbəst edə biləcəkləri cəmiyyət qurmağa çalışırıq?
Dünyəvilik dinə düşmənçilik demək deyil. Dini azadlıq da məcburiyyətə haqq qazandırmır. Qızlarımızın gələcəyini onların əvəzinə verdiyimiz qərarlarla deyil, öz qərarlarını verə biləcək azad və düşünən insanlar kimi yetişmələri ilə müəyyənləşdirməliyik.
İlahə BAYINDIR
