Peyk Məlumatlarının Strateji Rolu
ABŞ-nin Ukraynaya hərbi-kəşfiyyat dəstəyini məhdudlaşdırmaq hədələri, ballistik raket hücumları zamanı Xəbərdarlıq sistemlərinin kritik əhəmiyyətini və Avropanın kosmik kəşfiyyat alternativlərini yenidən gündəmə gətirib.
ELAZ.İNFO xəbər verir ki, “Avropa.info” xəbər portalının baş redaktoru, Şirvani Hümmətoğlu Vaşinqtonun kəşfiyyat təzyiqlərini, hava hücumundan müdafiədə peyk məlumatlarının rolunu və Avropa ölkələrinin malik olduğu imkanları ətraflı təhlil edib. Şirvani Hümmətoğlu ABŞ-nin təqdim etdiyi kəşfiyyat imkanlarının əvəzsiz miqyasını xüsusi vurğulayıb:
“Kəşfiyyat məlumatlarının Birləşmiş Ştatlarla paylaşılması Amerikanın xarici siyasətinin və Ukraynaya hərbi dəstəyin ən güclü ictimai olmayan alətlərindən biridir. ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (CIA), Milli Təhlükəsizlik Agentliyi (NSA) və Milli Geoməkan-Kəşfiyyat Agentliyi də daxil olmaqla, dünyada ən geniş və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş kəşfiyyat şəbəkəsinə malikdir. Əldə edilən məlumatlar Rusiyanın ballistik zərbələri ilə bağlı qabaqlayıcı xəbərdarlıqlar verməyə imkan verir. ABŞ peykləri hücumlar başlamazdan əvvəl hazırlığı qeyd edə bilir. Amerikanın erkən xəbərdarlıq sistemləri partnyorlara real vaxt rejimində ballistik və qanadlı raketlərin buraxılması, habelə strateji təyyarələrin qalxması barədə məlumat verir ki, bu da mülki əhalinin həyatını xilas etməyə və hava hücumundan müdafiəni yerləşdirməyə imkan verir.
Kiyevi yüksək ayırdetmə qabiliyyətinə malik peyk görüntüləri və elektron tutma vasitələri ilə yaxın real vaxt rejimində təmin etmək ona düşmən qoşunlarının hərəkətini, logistika qovşaqlarını və cəbhə xəttindəki dəyişiklikləri görməyə imkan verir. Bu eyni görüntülər stasionar və mobil hədəflərin koordinatlarını müəyyən etməyə, Rusiya hava hücumundan müdafiə zonalarından yan keçməyə, Ukrayna PUA-ları və raketləri üçün təhlükəsiz marşrutlar çəkməyə, həmçinin dəymiş zərərin sonrakı təhlilini aparmağa imkan verir”.
“ABŞ kəşfiyyatı əməkdaşlığı idarələrarası razılaşmalara əsaslanan ciddi iyerarxik prinsip əsasında qurulur. Birinci səviyyə ABŞ, Böyük Britaniya, Kanada, Avstralıya və Yeni Zelandiyanı əhatə edən ‘Five Eyes’ (FVEY) kəşfiyyat alyansıdır. Burada mübadilə faktiki olaraq heç bir məhdudiyyət olmadan baş verir. Sonra NATO-nun özü gəlir, onun daxilində kəşfiyyat mübadiləsi BICES (Battlefield Information Collection and Exploitation System) kimi ixtisaslaşmış platformalar vasitəsilə həyata keçirilir. Mübadilələr ikitərəfli sazişlər, o cümlədən anlaşma memorandumları və hərbi məlumatların təhlükəsizliyinə dair xüsusi məxfi sazişlər çərçivəsində də baş verə bilər. Onlar konkret bir ölkəyə hansı kateqoriya məlumatların ötürülə biləcəyini aydın şəkildə müəyyənləşdirirlər. Ukrayna da bu formata aiddir. Əsas çərçivə sənədi Ukrayna və ABŞ arasında on il müddətinə imzalanmış ikitərəfli təhlükəsizlik sazişidir”.
Baş redaktor Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya və İtaliyanın malik olduğu orbital imkanları təhlil edərək bildirib ki, Amerika məlumatlarını tam əvəz etmək çətin olsa da, müəyyən alternativlər mövcuddur: “Fransa və Böyük Britaniyanın öz suveren imkanları, o cümlədən peyklər və elektron kəşfiyyat təyyarələri var və Amerika funksiyalarının bəzilərini fəal surətdə təkrarlayırlar, lakin onların belə qlobal məlumat emal imkanları yoxdur. Avropanın optik və radar kəşfiyyat peykləri Pentaqondan avtonom şəkildə fəaliyyət göstərir. Avropa orbital bürcünün lideri CSO (Composante Spatiale Optique) seriyalı peykləri ilə Fransadır. Bunlar ultra yüksək rezolyusiyaya malik hərbi qurğulardır. Parisdə həmçinin ikili təyinatlı ‘Pléiades Neo’ peykləri var ki, onların məlumatları Fransanın Xarici Təhlükəsizlik Baş İdarəsi (DGSE) tərəfindən hərbi məqsədlər üçün birbaşa istifadə olunur.
Böyük Britaniya hazırda müstəqil kosmik kəşfiyyat sistemi olan ‘Minerva’ sisteminə sərmayə qoyur. Almaniyanın ‘SAR-Lupe’ və ‘SARah’ peykləri, həmçinin İtaliyanın ‘COSMO-SkyMed’ peykləri sintetik avadanlıqla təchiz edilmiş radarlardan istifadə edir. Sıx buludların, dumanın və gecənin arasından görə bilirlər. Payız və qışda daimi buludluluğun olduğu Ukrayna üçün SAR peyk məlumatları Rusiya karvanlarının hərəkətini izləmək üçün çox vacibdir. Bundan əlavə, Kiyev kommersiya kəşfiyyatına (Commercial ISR), yəni ‘Maxar’ və ya ‘Planet Labs’ kimi özəl operatorlardan peyk şəkilləri ala və açıq məlumatlardan (OSINT) istifadə edə bilər. Lakin heç bir kommersiya şirkətində ballistik raket buraxılışının aşkarlanması sistemləri yoxdur. Amerikanın SBIRS (Kosmosa əsaslanan İnfraqırmızı Sistem) peykləri raketin buraxılış anında istilik buraxmasını qeyd edir. Kommersiya peykləri buna qadir deyil, ona görə də ABŞ olmadan Ukrayna raket hücumları ilə bağlı qiymətli xəbərdarlıq dəqiqələrini itirəcək”
Şirvani Hümmətoğlu fikirlərini Donald Trampın qərarlarına qarşı Vaşinqtondakı siyasi elitanın müqavimətini qeyd edərək yekunlaşdırıb: “Donald Tramp qərarlarında Konqres və Senatdakı ikipartiyalı sistemlə məhdudlaşır. İndi həm demokratlar, həm də respublikaçılar onun hərəkətlərindən narazıdırlar. Kiyevə kəşfiyyat məlumatlarının verilməsi barədə qərar Tramp tərəfindən şəxsən deyil, xüsusi xidmət orqanlarının və siyasi isteblişmentin rəyi nəzərə alınmaqla kollektiv şəkildə veriləcək. O, məlumatların məhdudlaşdırılmasına davam edərsə, həm mətbuat, həm də ABŞ siyasi elitasından mənfi reaksiya alacaq. Amma yenə də şaxələndirmədən danışırıqsa, Avropadakı tərəfdaşların – Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya və İtaliyanın kəşfiyyat sistemlərinin məlumatlarından istifadə edilə bilsə də, Birləşmiş Ştatlar dünyada daha böyük peyk və kəşfiyyat şəbəkəsinə malikdir ki, bu da ona Rusiya Federasiyasının arxa cəbhəsindən belə daha dolğun məlumat almağa imkan verir”.*
Ruslan MƏMMƏDOV
