Türk Dünyasına ortaq tarix kifayətdirmi?
ELAZ.İNFO
Türkiyə ilə Azərbaycan arasında münasibətlər ətrafında yaranan müzakirələr bir sualı yenidən gündəmə gətirir: türk dövlətlərini birləşdirən qardaşlıq hissi fikir ayrılıqlarını idarə etmək üçün nə dərəcədə yetərlidir?
Türk dünyası haqqında danışanda ilk yada düşən anlayışlar ortaq dil, tarix, mədəniyyət və qardaşlıq olur. Ancaq dövlətlər arasında münasibətlərin möhkəmliyi yalnız oxşarlıqlarla deyil, fərqli mövqelərin necə qarşılanması ilə də ölçülür.
Son günlər Türkiyə və Azərbaycan münasibətləri ətrafında aparılan müzakirələr bu məsələyə yenidən diqqət çəkib. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Xarici əlaqələr komitəsinin sədri Fuat Oktay oktyabrın 17-də yaydığı açıqlamada iki ölkə arasındakı münasibətlərin qorunmasının, sağlam düşüncə ilə hərəkət edilməsinin və mümkün təxribatlara qarşı diqqətli olmağın vacibliyini vurğulayıb.
Azərbaycanla Türkiyə arasındakı münasibətlər uzun illər ərzində siyasi, iqtisadi, hərbi və humanitar sahələrdə inkişaf edib. Bu əlaqələr xalqların qarşılıqlı rəğbəti ilə yanaşı, konkret sazişlərə, strateji tərəfdaşlığa və birgə maraqlara əsaslanır.
Lakin yaxın münasibətlər belə bütün məsələlərdə eyni düşüncənin mövcudluğu demək deyil. Cəmiyyətlərin ictimai müzakirələri, daxili siyasəti və sosial yanaşmaları fərqlənə bilər. Əsas məsələ həmin fərqlərin dövlətlərarası münasibətlərə necə təsir etməsidir.
Bir ölkədə baş verən hadisənin digər ölkənin mediasında müzakirəyə çıxarılması təbiidir. Ancaq məlumatın kontekstdən ayrılması, təsdiqlənməmiş iddiaların fakt kimi təqdim edilməsi və emosional reaksiyaların genişləndirilməsi ictimai müzakirəni çətinləşdirə bilər.
Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın inkişafı ortaq kimliyin institusional münasibətlərə çevrilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Bununla belə, inteqrasiyanın gücü yalnız zirvə görüşləri və verilən bəyanatlarla ölçülmür.
Ticarət əlaqələrinin genişlənməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, təhsil və elmi əməkdaşlıq, rəqəmsal iqtisadiyyat və qarşılıqlı etimad da bu prosesin vacib hissələridir.
Bu baxımdan, türk dövlətlərinin bir-birinin suverenliyinə hörmət etməsi, ictimai müzakirələrdə dəqiqliyi qoruması və fikir ayrılıqlarını dialoq yolu ilə həll etməsi uzunmüddətli əməkdaşlığın əsas şərtlərindəndir.
Türk dünyasının gələcəyi ilə bağlı müzakirələrdə emosional çağırışlar diqqət cəlb edə bilər. Ancaq davamlı əməkdaşlıq üçün emosiyalardan daha çox etibarlı informasiya, qarşılıqlı hörmət və ortaq maraqların uzlaşdırılması vacibdir.
Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri ətrafında yaranan müzakirələr də bu baxımdan qiymətləndirilməlidir: ayrı-ayrı açıqlamaları və ictimai reaksiyaları bütövlükdə xalqların mövqeyi kimi təqdim etmək düzgün olmaz.
Nəticə etibarilə, türk dünyasının birliyi keçmişdən gələn ortaq bağlarla yanaşı, bu gün qurulan münasibətlərin keyfiyyətindən də asılıdır. Əsl yaxınlıq bütün məsələlərdə eyni fikirdə olmaq deyil, fərqli mövqelər mövcud olduqda belə qarşılıqlı etimadı qorumaq bacarığıdır.
Natəvan Bəydili
