Birinci Qarabağ müharibəsi və ondan sonrakı işğal dövrü yalnız Azərbaycan Respublikasının suveren ərazilərində
gedən hərbi əməliyyatlarla məhdudlaşmırdı. Bu faciəvi tarixi mərhələnin arxasında Tehrandakı fars-molla
hakimiyyətinin Cənubi və Şimali Azərbaycan türkləri arasına nifaq toxumu səpmək, işğalçı Ermənistanı strateji
resurslarla təmin etmək və regional balansı anti-Türk oxu xeyrinə dəyişmək kimi məkrli siyasəti dayanırdı.
Mərənd şəhərindən olan milli fəal Sayın Savaş Mərəndlinin canlı şahidliklərinə əsaslanan xatirə yazısı, Tehran
rejiminin o dövrdə yürütdüyü çirkin geosiyasi oyunların və Cənubi Azərbaycan ərazisindən bir vasitə kimi necə
istifadə etdiyinin bariz sübutudur.
SAVAŞ MƏRƏNDLININ ŞAHIDLIYI:
“İşğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarından talan edilən ev əşyaları, müəssisələrin avadanlıqları və insanların
əmlakı İrana gətirilərək satılırdı. Bu, təsadüfi və nəzarətsiz bir proses deyildi. İran İslam Respublikası bu ticarəti
təşkil edir, ona nəzarət edir və davam etməsi üçün bütün imkanlarını səfərbər edirdi… Məqsəd gələcəkdə Güney
Azərbaycanla Quzey Azərbaycan arasında inamsızlıq yaratmaq, azərbaycanlıları bir-birinə qarşı qoymaq və
məsuliyyəti yanlış istiqamətə yönəltmək idi.”
- Mütəşəkkil Talan və Psixoloji Müharibə Strategiyası
İran molla rejiminin işğal olunmuş Quzey Azərbaycan torpaqlarından talan edilən mülki və dövlət əmlakını Güney
Azərbaycan bazarlarına axıtması sadəcə iqtisadi alver deyildi. Bu, dövlət səviyyəsində planlaşdırılmış hibrid
psixoloji müharibə aktı idi. Savaş Mərəndlinin vurğuladığı kimi, fars vilayətlərindən olan tacirlərin bu alverdən
kənarda tutulması və prosesin məhz Mərənd, Təbriz, Culfa və Qaradağ kimi sərhədyanı Güney Azərbaycan
bölgələrində sıxlaşdırılması təsadüf ola bilməzdi.
Tehran rejiminin əsas məqsədləri bunlardan ibarət idi:
Etibar və Qardaşlıq Bağlarını Qırmaq: İşğaldan qaçqın düşmüş Quzey azərbaycanlılarının talan olunmuş
mal-mülkünün Güney Azərbaycanda satılmasını təşkil etməklə, Arazın hər iki tayında yaşayan soydaşlarımız
arasında tarixi inamsızlıq və psixoloji sədd yaratmaq;
Süni Yoxsulluqdan İstifadə: Rejimin iqtisadi təzyiqləri altında yaşayan yerli əhalini asan qazanc dalınca sövq
edərək, onları bilərəkdən bu çirkin mexanizmin iştirakçısına çevirmək;
Milli Şüurun İnkişafına Mane Olmaq: O dövrdə nisbətən zəif olan milli şüuru maddi mənfəət
manipulyasiyası ilə buxovlamaq və diqqəti rejimin işğalçıya verdiyi açıq dəstəkdən yayındırmaq.
- Ermənistanın Strateji və Hərbi Logistika Arteriyası
Molla rejimi bir tərəfdən talan malının ticarətini təşviq edərkən, digər tərəfdən Güney Azərbaycanın magistral
yollarını və sərhəd keçidlərini Ermənistanın xilaskar logistika dəhlizinə çevirmişdi. Müharibə və işğal illərində
Ermənistana daşınan yanacaq, ərzaq, hərbi təminat və silah-sursat məhz rejimin xüsusi icazəsi və mühafizəsi
altında həyata keçirilirdi.
Savaş Mərəndlinin diqqət çəkdiyi cement və tikinti materialları məsələsi son dərəcə mühüm strateji faktdır.
Bölgədə sement zavodunun olmasına baxmayaraq, Mərənddə və digər şəhərlərdə sementin kəskin defisitə
çevrilməsi və qiymətlərin kəllə-çarxa çıxması, həmin resursların kütləvi şəkildə Ermənistanın hərbi
infrastrukturuna axıdıldığını göstərir. İkinci Qarabağ müharibəsində azad edilən ərazilərdə üzə çıxarılan dəmir-
beton bunkerlər, mürəkkəb müdafiə xətləri və fortifikasiya qurğuları məhz Tehranın yardımları və Güney
Azərbaycan resurslarının talan edilməsi hesabına ərsəyə gəlmişdi.
- “İslam Həmrəyliyi” Pərdəsi Altında Cinayətkarlıq
İran İslam Respublikası xarici siyasətdə özünü “müsəlmanların havadarı” kimi qələmə versə də, real əməllərində
işğalçı və xristian Ermənistanın əsas nəfəsliyi rolunu oynamışdır. Müstəqil Azərbaycan Respublikasının
güclənməsini özü üçün varlıq təhdidi görən Tehran rejimi, Qarabağ işğalının uzanmasında və erməni hərbi
maşınının ayaqda qalmasında bilavasitə məsuliyyət daşıyır.
STRATEJI NƏTICƏ VƏ YEGANƏ HƏLL YOLU: MILLI DÖVLƏTÇILIK
Tarixi təcrübə və Savaş Mərəndli kimi canlı şahidlərin acı xatirələri göstərir ki, kənar işğalçı güclərin
hakimiyyəti altında qalan xalqlar hər zaman özgə geosiyasi planların qurbanına və alətinə çevrilmək riski ilə
üz-üzədir. Fars-molla rejiminin Azərbaycan millətinə qarşı törətdiyi bu cinayətlər heç vaxt unudulmamalı və
gələcək nəsillərə tarixi dərs kimi çatdırılmalıdır.
Güney Azərbaycanın milli maraqlarının qorunmasının, sərhədlərimizin təhlükəsizliyinin təmin edilməsinin və
soydaşlarımızın daxili-xarici fitnələrdən sığortalanmasının yeganə zəmanəti Milli Dövlətimizin
qurulmasıdır. Xalqımız öz müqəddəratını özü təyin etməli, müstəqil Güney Azərbaycan dövləti ilə regionda
sülhün, ədalətin və Türk həmrəyliyinin sarsılmaz qalasına çevrilməlidir.
Riza Qaraçay
