Şuşanın gələcəyi: Tarixi kimliklə müasir inkişaf arasında düzgün tarazlıq
Şuşanın gələcəyindən danışarkən onu yalnız bərpa olunan şəhər və ya yeni turizm istiqaməti kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Bu şəhərin Azərbaycan tarixində, ədəbiyyatında və musiqi mədəniyyətində xüsusi yeri var. Şuşanın əhəmiyyəti onun coğrafi mövqeyi və memarlıq nümunələri ilə məhdudlaşmır. Burada formalaşmış mədəni mühit, yetişmiş sənətkarlar və nəsildən-nəslə ötürülən ənənələr şəhəri milli yaddaşın mühüm hissəsinə çevirir. Buna görə də qarşıda duran əsas vəzifə Şuşanı yenidən qurmaqla yanaşı, onun tarixi ruhunu qoruyaraq gələcəyə daşımaqdır.
Şəhərin inkişafı üçün böyük imkanlar mövcuddur. Şuşanın tarixi abidələri, təbiət mənzərələri, musiqi ənənələri və mədəni tədbirləri onu həm yerli, həm də xarici turistlər üçün cəlbedici məkana çevirə bilər. Lakin turizm potensialının mövcudluğu hələ uğurlu turizm sənayesinin formalaşması demək deyil. Bunun üçün şəhərdə rahat nəqliyyat, keyfiyyətli yerləşmə imkanları, peşəkar bələdçilik xidməti, restoranlar, informasiya mərkəzləri və müasir kommunikasiya infrastrukturu inkişaf etdirilməlidir.
Şuşanın əsas üstünlüyü onun mədəni kimliyidir
Şuşanı digər turizm şəhərlərindən fərqləndirən başlıca xüsusiyyət onun zəngin mədəni irsidir. Bu şəhərin adı muğam, Azərbaycan klassik musiqisi, poeziya və teatr tarixi ilə sıx bağlıdır. Belə bir irs düzgün təqdim olunduğu halda Şuşa adi gəzinti məkanından daha geniş məna daşıyan mədəniyyət mərkəzinə çevrilə bilər.
Bunun üçün mədəni tədbirlər yalnız müəyyən tarixlərdə keçirilən mərasimlərlə məhdudlaşmamalıdır. İlboyu fəaliyyət göstərən musiqi proqramları, ədəbi görüşlər, sənət festivalları, muzey ekspozisiyaları və yaradıcılıq layihələri şəhərin canlı mədəni mühitini formalaşdıra bilər. Şuşanın tarixi şəxsiyyətləri və sənət ənənələri müasir təqdimat üsulları ilə gənc nəsillərə və xarici qonaqlara çatdırılmalıdır.
Turizm iqtisadi imkanlara çevrilməlidir
Şuşanın inkişafında turizm yalnız ziyarətçi sayının artırılması kimi başa düşülməməlidir. Əsas məqsəd bu sahənin yerli iqtisadiyyata real töhfə verməsidir. Kiçik hotellər, ailə restoranları, sənətkarlıq emalatxanaları, suvenir istehsalı və bələdçilik xidmətləri yerli məşğulluğun genişlənməsinə şərait yarada bilər.
Xüsusilə yerli sahibkarların bu prosesdə iştirakı vacibdir. Turizm gəlirlərinin müəyyən hissəsinin şəhərdə fəaliyyət göstərən kiçik biznesə yönəlməsi iqtisadi fəallığı artırar və Şuşanın yalnız dövlət layihələri hesabına inkişaf etməsinin qarşısını alar. Eyni zamanda, peşəkar kadr hazırlığına diqqət yetirilməli, gənclər turizm, mehmanxana idarəçiliyi, xidmət və mədəni irsin qorunması sahələrində ixtisaslaşmağa təşviq olunmalıdır.
Tarixi şəhəri qorumaq inkişafın əsas şərtidir
Şuşanın gələcəyi ilə bağlı ən həssas məsələ müasir quruculuqla tarixi görünüş arasında tarazlığın qorunmasıdır. Yeni binalar, yollar və xidmət obyektləri şəhərin həyatını asanlaşdırmalıdır, lakin bu yeniliklər onun memarlıq simasını dəyişdirməməlidir. Tarixi məkanların bərpası elmi prinsiplərə, mütəxəssis rəylərinə və beynəlxalq irs mühafizəsi standartlarına əsaslanmalıdır.
Turizmin həddindən artıq kommersiyalaşdırılması da risk yarada bilər. Əgər tarixi küçələr yalnız ticarət və əyləncə məkanına çevrilərsə, şəhərin özünəməxsus atmosferi zəifləyə bilər. Şuşa həm qonaqlar üçün cəlbedici olmalı, həm də orada yaşayan insanlar üçün rahat və canlı şəhər kimi inkişaf etməlidir.
Gələcək üçün əsas seçim
Şuşanın uzunmüddətli uğuru onun turizm xəritəsində nə qədər tanınmasından daha çox, hansı inkişaf modelini seçməsindən asılı olacaq. Tarixi irsin qorunması, yerli iqtisadiyyatın gücləndirilməsi, mədəni həyatın canlandırılması və müasir şəhər xidmətlərinin yaradılması vahid strategiyanın tərkib hissəsi olmalıdır.
Şuşa keçmişin xatirələrini qoruyan şəhər olmaqla kifayətlənməməli, həmin irsi müasir həyatın bir hissəsinə çevirməlidir. Onun gələcəyi nə qədər çox turist qəbul etməsi ilə deyil, öz tarixi kimliyini itirmədən nə qədər dayanıqlı inkişaf edə bilməsi ilə ölçüləcək. Şuşanın əsl gücü də məhz bu tarazlığı qoruya bilməsindədir.
İlahə BAYINDIR
“Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin sədri
