TƏBİB-in tabeliyində fəaliyyət göstərən dövlət tibb müəssisələrində stomatoloq ştatlarının ixtisarı ilə bağlı yayılan məlumatlar səhiyyə ictimaiyyətində ciddi müzakirələrə səbəb olub. Məsələ təkcə həkimlərin iş yerlərinin taleyi ilə məhdudlaşmır. Mütəxəssislərin fikrincə, belə bir qərar dövlət xəstəxanalarında stomatoloji xidmətlərin təşkili, vətəndaşların tibbi yardıma çıxışı, təcili yardım şöbələrinin fəaliyyəti və ümumilikdə ictimai sağlamlıq baxımından mühüm nəticələr doğura bilər.
Hazırda Azərbaycanda stomatoloji xidmətlərin əhəmiyyətli hissəsi özəl klinikalar tərəfindən göstərilsə də, dövlət xəstəxanaları xüsusilə aztəminatlı ailələr, pensiyaçılar, əlilliyi olan şəxslər, uşaqlar və regionlarda yaşayan əhali üçün vacib tibbi xidmət məntəqələri hesab olunur. Bu səbəbdən dövlət sektorunda stomatoloqların sayının azalması bir sıra problemləri gündəmə gətirə bilər.
Xidmətlərin əlçatanlığı zəifləyə bilər
Ekspertlər hesab edirlər ki, ilk növbədə dövlət tibb müəssisələrində stomatoloji xidmətlərə çıxış məhdudlaşa bilər. Xüsusilə rayon və kəndlərdə dövlət xəstəxanaları bir çox vətəndaş üçün yeganə əlçatan seçimdir. Ştatların azaldılması həmin müəssisələrdə qəbul günlərinin və ya xidmət həcminin azalmasına səbəb ola bilər.
Bu isə diş ağrısı, kariyes, diş əti xəstəlikləri və digər problemlərlə müraciət edən vətəndaşların vaxtında müalicə almasını çətinləşdirə bilər.
Qəbul növbələri uzana bilər
Ştatların ixtisarı nəticəsində fəaliyyətini davam etdirən stomatoloqların üzərinə daha çox xəstə düşə bilər. Bu isə qəbul növbələrinin uzanmasına, müayinələrin gecikməsinə və həkimlərin iş yükünün artmasına səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, stomatologiyada vaxt faktoru böyük əhəmiyyət daşıyır. Erkən mərhələdə sadə plomblama ilə həll oluna bilən problem gecikdikdə kanal müalicəsinə, cərrahi müdaxiləyə və ya dişin tamamilə itirilməsinə qədər ağırlaşa bilər.
Təcili yardım şöbələrinin yükü arta bilər
Stomatoloqların sayının azalması nəticəsində diş ağrısı və irinli infeksiyalarla müraciət edən xəstələrin bir hissəsi təcili yardım şöbələrinə yönələ bilər.
Bu isə onsuz da yüksək iş yükü ilə çalışan təcili yardım xidmətlərində əlavə sıxlıq yarada bilər. Halbuki təcili yardım şöbələri stomatoloji müalicə üçün nəzərdə tutulmayıb və əksər hallarda yalnız ağrıkəsici və ilkin yardım göstərmək imkanı olur.
Özəl klinikalara müraciətlər arta bilər
Dövlət xəstəxanalarında xidmət imkanlarının azalması vətəndaşları özəl stomatoloji klinikalara yönəldə bilər.
Lakin stomatoloji xidmətlər əksər hallarda icbari tibbi sığorta paketinə tam daxil olmadığından, bir çox prosedurların xərci vətəndaşın öz hesabına ödənilir. Bu isə xüsusilə aztəminatlı ailələr üçün əlavə maliyyə yükü yarada bilər.
Ekspertlər hesab edirlər ki, iqtisadi səbəblərdən müalicəni təxirə salan insanların sayı da arta bilər.
Profilaktik müayinələrin azalması risk yaradır
Stomatoloqlar bildirirlər ki, diş xəstəliklərinin qarşısının alınmasında profilaktik müayinələr mühüm rol oynayır.
Dövlət müəssisələrində xidmətlərin azalması nəticəsində insanlar yalnız şiddətli ağrı yarandıqda həkimə müraciət edə bilərlər. Bu isə xəstəliklərin erkən aşkarlanması imkanlarını azaldır.
Profilaktik müayinələrin azalması uşaqlarda kariyesin artmasına, yaşlı insanlarda diş itkisinin çoxalmasına və ağız boşluğu xəstəliklərinin gec diaqnostikasına səbəb ola bilər.
Ümumi sağlamlığa təsiri
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, ağız boşluğunun sağlamlığı ümumi sağlamlığın ayrılmaz hissəsidir.
Elmi araşdırmalar göstərir ki, müalicə olunmayan diş əti xəstəlikləri ürək-damar xəstəlikləri, şəkərli diabet, hamiləlik dövründə bəzi ağırlaşmalar və digər sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli ola bilər. Buna görə də stomatoloji xidmətlərin əlçatanlığının qorunması təkcə diş sağlamlığı deyil, ictimai sağlamlıq baxımından da əhəmiyyətlidir.
Həkimlərin məşğulluğuna təsir
Ştatların ixtisarı stomatoloqların məşğulluğuna da təsir göstərə bilər.
Dövlət sektorunda çalışan həkimlərin bir hissəsi özəl klinikalara keçməyə məcbur qala, bəziləri isə regionlardan paytaxta üz tuta bilər. Bu isə bölgələrdə stomatoloq çatışmazlığını daha da dərinləşdirə bilər.
Eyni zamanda, gənc stomatoloqlar üçün dövlət sektorunda iş imkanlarının azalması gələcək kadr hazırlığına da təsir göstərə bilər.
Mümkün müsbət tərəflər də istisna edilmir
Bəzi səhiyyə mütəxəssisləri hesab edirlər ki, əgər ixtisar ümumi optimallaşdırma proqramının tərkib hissəsidirsə və stomatoloji xidmətlər daha güclü maddi-texniki bazaya malik ixtisaslaşmış mərkəzlərdə cəmləşdirilərsə, xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi mümkün ola bilər.
Lakin bunun üçün vətəndaşların yeni xidmət modelinə rahat çıxışının təmin edilməsi, regionlarda alternativ xidmətlərin yaradılması və kadr təminatının düzgün planlaşdırılması vacib şərtlərdən hesab olunur.
Mövzunun cəmiyyət üçün həssas olduğunu nəzərə alan ekspertlər hesab edirlər ki, TƏBİB-in qərarın məqsədi, əhatə dairəsi və tətbiq mexanizmi barədə ictimaiyyətə ətraflı məlumat verməsi vacibdir.
Əgər söhbət yalnız ştat optimallaşdırılmasından gedirsə və stomatoloji xidmətlərin göstərilməsi başqa formada davam etdiriləcəksə, bunun necə təşkil olunacağı barədə şəffaf məlumat verilməsi həm vətəndaşların, həm də tibb işçilərinin narahatlıqlarını azalda bilər.
Səhiyyə mütəxəssisləri vurğulayırlar ki, istənilən struktur islahatının əsas məqsədi tibbi xidmətin keyfiyyətini və əlçatanlığını qorumaq olmalıdır. Əks halda, stomatoloji xidmətlərə çıxışın zəifləməsi uzunmüddətli perspektivdə həm əhalinin sağlamlığına, həm də səhiyyə sisteminin yükünə mənfi təsir göstərə bilər.
Natəvan Bəydili
