Yaxın Şərqdə uzun illər davam edən İran–İsrail qarşıdurması 2026-cı ildə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Apreldə əldə olunmuş atəşkəsə baxmayaraq, iyunun ilk günlərində tərəflər arasında yenidən raket və hava zərbələri qeydə alınıb. Bu hadisələr regionda sabitliyin nə qədər kövrək olduğunu bir daha göstərib.
İran və İsrail arasında düşmənçilik 1979-cu il İran İslam İnqilabından sonra başlayıb. İran İsraili regionda əsas rəqiblərindən biri hesab edir, İsrail isə İranın nüvə proqramını və bölgədəki silahlı qruplara dəstəyini öz təhlükəsizliyi üçün təhdid kimi qiymətləndirir. Uzun müddət bu mübarizə dolayı yollarla – Livan, Suriya və digər ölkələrdəki müttəfiq qüvvələr vasitəsilə aparılıb. Lakin son illərdə tərəflər birbaşa hərbi zərbələrə də əl atmağa başlayıblar.
2026-cı ilin əvvəlində qarşıdurma daha geniş miqyas aldı. İranın hərbi obyektlərinə qarşı həyata keçirilən hücumlar və sonrakı cavab tədbirləri regionu açıq müharibə təhlükəsi ilə üz-üzə qoydu. Bir neçə həftə davam edən döyüşlərdən sonra beynəlxalq vasitəçilərin səyi nəticəsində aprel ayında atəşkəs əldə edildi.
Son hadisələr
İyunun 7–9-u tarixlərində gərginlik yenidən artdı. İsrailin Livandakı hədəflərə qarşı həyata keçirdiyi əməliyyatlardan sonra İran raket hücumları ilə cavab verdi. İsrail isə İran ərazisindəki bəzi hərbi obyektlərə zərbələr endirdi. Hər iki tərəf öz hərəkətlərini müdafiə xarakterli addım kimi təqdim edir.
Məlumatlara görə, raketlərin əksəriyyəti hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən zərərsizləşdirilsə də, hadisə regionda yeni müharibə qorxusunu artırdı. ABŞ və digər beynəlxalq aktorlar vəziyyətin nəzarətdən çıxmaması üçün diplomatik səylərini gücləndirirlər.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bir sıra dövlətlər tərəfləri təmkinli davranmağa çağırıblar. Beynəlxalq ictimaiyyət hesab edir ki, genişmiqyaslı İran–İsrail müharibəsi təkcə iki ölkə üçün deyil, bütün Yaxın Şərq üçün ciddi nəticələr yarada bilər. Xüsusilə enerji bazarları, dəniz nəqliyyatı və regional təhlükəsizlik baxımından risklər yüksək qiymətləndirilir.
10 iyun 2026-cı il tarixinə olan məlumata görə, tərəflər arasında genişmiqyaslı döyüşlər dayandırılıb. Bununla belə, həm İran, həm də İsrail yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətində qalır. Ekspertlər hesab edirlər ki, hər hansı yeni insident və ya səhv hesablanmış hərbi addım atəşkəsin tamamilə pozulmasına səbəb ola bilər.
İran–İsrail qarşıdurması hazırda açıq müharibə mərhələsində olmasa da, bölgədəki ən təhlükəli geosiyasi böhranlardan biri olaraq qalır. Son raket mübadilələri göstərir ki, tərəflər arasında etimad yoxdur və vəziyyət çox həssasdır. Buna görə də yaxın aylarda diplomatik proseslərin uğuru Yaxın Şərqin gələcək təhlükəsizliyi üçün həlledici əhəmiyyət daşıyacaq.
Natəvan Bəydili