Xalqları bir-birinə yaxınlaşdıran yalnız sərhədlər və dövlətlərarası münasibətlər deyil. Bəzən əsrlərin sınağından keçən tarix, eyni mənəvi dəyərlər, oxşar adət-ənənələr və ortaq mədəniyyət insanları bir-birinə daha möhkəm bağlayır. Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasındakı münasibətlər də məhz belə möhkəm və dərin təməllər üzərində qurulub.
Azərbaycanlılar və özbəklər bir-birini yad xalq kimi deyil, qardaş və yaxın bir toplum kimi qəbul edirlər. Bu yaxınlığın kökləri çox uzaq tarixə gedib çıxır. Ədəbiyyatımızda, musiqimizdə, incəsənətimizdə, milli adət-ənənələrimizdə bir-birinə bənzər çoxsaylı xüsusiyyətlərin olması təsadüfi deyil. Eyni böyük türk dünyasının övladları olan bu xalqları ortaq tarix və mənəvi dəyərlər birləşdirir.
Bu gün Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız tarixi və mədəni yaxınlıq üzərində deyil, müasir dövlətlərarası əməkdaşlığın bütün istiqamətlərində inkişaf edir. Azərbaycan dövlətinin türk dünyasının birlik və həmrəyliyinə xüsusi əhəmiyyət verməsi, qardaş ölkələrlə münasibətlərin daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasət Özbəkistanla əlaqələrin də yeni mərhələyə yüksəlməsinə şərait yaradıb.
Dövlət başçıları səviyyəsində mövcud olan qarşılıqlı etimad və yüksək siyasi münasibətlər xalqlarımız arasında əlaqələrin inkişafına da böyük imkanlar açır. İki ölkə arasında siyasi, iqtisadi, humanitar və mədəni əməkdaşlığın genişlənməsi göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan gələcəyə eyni dostluq və etimad ruhunda baxırlar.
Lakin dövlətlərarası münasibətlərin möhkəm olması üçün yalnız rəsmi görüşlər kifayət etmir. Xalqlar bir-birini tanımalı, ziyalılar görüşməli, alimlər fikir mübadiləsi aparmalı, jurnalistlər əməkdaşlıq etməli, sənət adamları eyni səhnəni bölüşməlidirlər. Məhz bu zaman dövlətlər arasında mövcud olan dostluq cəmiyyətlər səviyyəsində də daha möhkəm dayaqlara sahib olur.
Bu istiqamətdə vətəndaş cəmiyyəti institutlarının üzərinə mühüm vəzifələr düşür.
“Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin fəaliyyəti də Azərbaycan və Özbəkistan arasında bu mənəvi əlaqələrin genişləndirilməsinə yönəlmiş təşəbbüslər sırasında xüsusi yer tutur. Birlik tərəfindən Özbəkistanın elm və mədəniyyət xadimləri, jurnalistləri, yaradıcı şəxsləri və qeyri-hökumət təşkilatlarının nümayəndələri ilə əlaqələrin yaradılması və əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi iki qardaş xalqın bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edir.
Bu əlaqələr çərçivəsində Azərbaycana gələn özbəkistanlı ziyalı və sənət adamlarının ölkəmizdə keçirilən tədbirlərdə iştirakı, müxtəlif mövzularda fikir mübadilələrinin aparılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onların Azərbaycan haqqında təəssüratları, ölkəmizin tarixi və mədəniyyəti ilə yaxından tanış olmaları, eyni zamanda Azərbaycan nümayəndələrinin Özbəkistanın ictimai-mədəni həyatı barədə məlumat əldə etməsi qarşılıqlı münasibətlərin inkişafına mühüm töhfədir.
Rəhbərlik etdiyim birlik Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin inkişafı istiqamətində göstərdiyi fəaliyyətini 2018-ci ildən etibarən qurub. Mütəmadi surətdə qarşılıqlı əlaqələrin inkişafı Özbəkistanlı elm və mədəniyyət xadimlərinin, jurnalistlərin, şair və yazıçıların, QHT rəhbərlərinin ölkəmizə səfərləri ilə nəticələnib. Onlar Azərbaycana “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin xətti ilə keçirilən Beynəlxalq Konfranslara, tədbirlərə, təqdimat mərasimlərinə qatılıblar. Hər dəfə də ölkəmizdən minnətdarlıq hissi ilə ayrılıblar. Bunun nəticəsi olaraq isə biz birlik olaraq ölkəmizi Özbəkistanda təmsil etmişik. Orada ölkəmizə və şəxsimizə qarşı dərin və səmimi sevginin şahidi olmuşuq.
Düşünürəm ki, bir ziyalının digər ölkənin ziyalısı ilə görüşü bəzən uzun rəsmi danışıqlardan daha böyük nəticə verə bilər. Çünki ziyalı cəmiyyətin düşüncəsinə təsir edən, gördüklərini və eşitdiklərini öz auditoriyasına çatdıran insandır.
Məhz bu baxımdan “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin Özbəkistanın media nümayəndələri ilə qurduğu əlaqələr də diqqətəlayiqdir. Jurnalistlər arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycan və Özbəkistan haqqında obyektiv və düzgün məlumatların qarşılıqlı şəkildə yayılmasına imkan yaradır. Özbəkistanlı jurnalistlər Asror Allayarovun, Zamira Beşimovanın, professor Hulkar Hamroyevanın, Nozima Rzayevanın, Dildora Abdullayevanın birliyimizin xətti ilə ölkəmiz çoxsaylı səfərləri və onların qələmə aldığı məqalələr, çəkdikləri videolentlər xalqımıza, dövlətimizə qarşı bu dost və qardaş ölkədə sevgi toxumları əkib. Ardıcıl əlaqələr və səfərlər məhz bu fikirləri söyləməyə əsas verir.
Müasir dövrdə informasiya böyük gücdür. İnsanlar bir ölkəni çox vaxt həmin ölkə haqqında oxuduqları, izlədikləri və eşitdikləri məlumatlar vasitəsilə tanıyırlar. Buna görə də Azərbaycanla Özbəkistan arasında media əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi yalnız jurnalist əməkdaşlığı deyil, həm də xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi deməkdir.
Mədəniyyət sahəsində əməkdaşlığın isə özünəməxsus yeri var.
Azərbaycanın musiqisi, muğamı, ədəbiyyatı, milli rəqsləri necə özünəməxsus şəkildə xalqımızın ruhunu ifadə edirsə, Özbəkistanın sənəti də bu xalqın zəngin tarixini və mənəvi dünyasını yaşadır. Azərbaycan və Özbəkistan sənət adamlarının bir araya gəlməsi, şairlərin öz əsərlərini səsləndirməsi, musiqiçilərin və rəqqasların çıxışları iki xalqın mədəni yaxınlığını daha aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Belə tədbirlərdə bəzən bir şeir, bir mahnı və ya bir milli rəqs uzun-uzadı danışıqdan daha çox məna ifadə edir. İnsanlar bir-birinin sənətində özlərinə yaxın olan dəyərləri görürlər.
Özbəkistanlı şair və yazıçılar dəfələrlə birliyin xətti ilə hazırlanan Türk Dünyası Şairlərinin bir araya gəldiyi Buta antalogiyasının təqdimatında yaxındaş iştirak ediblər. Onlar yerli və digər türk dünyası ölkələrindən gələn həmkarları ilə əlaqələr qurublar.
Elm sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi də eyni dərəcədə vacibdir. Azərbaycanlı və özbək alimlərin birgə tədbirlərdə iştirakı, ortaq tariximizin, ədəbiyyatımızın, dilimizin və mədəni irsimizin araşdırılması gələcək əməkdaşlıqlar üçün geniş imkanlar yaradır. Birliyimizin xətti ilə 2022-ci ildə 18 nəfərdən ibarət elm xadimlərinin, professorların, müəllimlərin Bakıya səfəri zamanı Ölkəmizin ali təhsil ocaqları ilə Özbəkistanın müxtəlif universitetləri ilə əməkdaşlıq memorandumları bağlandı. Təbii ki, bu birliyimizin cəmiyyətimizə verdiyi töhfələrdəndir.
Xüsusilə gənc alimlərin və tələbələrin bu əlaqələrə cəlb edilməsi olduqca vacibdir. Çünki bu gün qurulan elmi və mədəni münasibətlərin əsas davamçıları məhz gənclər olacaq.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında türk dünyasının birliyi məsələsi də mühüm yer tutur. Azərbaycan dövlətinin türk dövlətləri ilə əlaqələrin möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi siyasət xalqlarımız arasında mövcud olan tarixi bağların daha da gücləndirilməsinə xidmət edir.
Bu siyasətin əsas məqsədlərindən biri də türk dünyasının ortaq dəyərlər ətrafında daha sıx birləşməsidir. Azərbaycan və Özbəkistanın bu prosesdə fəal iştirakı iki ölkənin münasibətlərini daha geniş bir müstəvidə əhəmiyyətli edir.
Burada bir məqamı da unutmaq olmaz. Azərbaycan və Özbəkistanın dostluğu yalnız bu günün məsələsi deyil. Biz bu dostluğu gələcək nəsillərə də ötürməliyik.
Bunun üçün uşaqların və gənclərin hər iki ölkənin tarixi və mədəniyyəti haqqında məlumatlandırılması vacibdir. Məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində, müxtəlif ictimai təşkilatlarda Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinə həsr olunan görüşlərin keçirilməsi, ədəbi-bədii tədbirlərin təşkili, sənədli filmlərin hazırlanması və qarşılıqlı səfərlərin artırılması faydalı nəticələr verə bilər.
Gənc azərbaycanlı Özbəkistanı, gənc özbəkistanlı isə Azərbaycanı nə qədər yaxşı tanıyarsa, gələcəkdə iki ölkə arasındakı münasibətlərin dayaqları da bir o qədər möhkəm olar.
Bu gün “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin Özbəkistanın elm, mədəniyyət, media və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri ilə apardığı əməkdaşlıq da məhz belə bir məqsədə xidmət edir. Qarşılıqlı görüşlər, fikir mübadilələri və birgə tədbirlər yeni dostluqların yaranmasına, mövcud əlaqələrin genişlənməsinə imkan verir.
Biz bu yaxınlarda yenə Özbəkistandan bir qrup qonaq qəbul etdik. Özbəkistanın QHT camiəsini təmsil edən qonaqlarla birgə Yaylaq festivalına qatıldıq. Qonaqlar ölkəmizin tarixi, səfalı yerlərini gəzdilər, mədəni irsimizlə yaxından tanış oldular. Onlar ölkələrinə qayıtdıqdan sonra demək olar ki, hər gün məni arayır və yenə ölkəmizə gəlmək, əməkdaşlıq əlaqələrini daha da genişləndirmək istəyirlər.
Bilirsiniz, bu əməkdaşlıq çərçivəsində Azərbaycana gələn özbəkistanlı qonaqların ölkəmizin tarixi ilə, xüsusilə Qarabağ həqiqətləri ilə tanış olması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onların Azərbaycanın keçdiyi ağır tarixi yol haqqında məlumat əldə etməsi və gördüklərini öz ölkələrindəki auditoriyaya çatdırması haqqımızda həqiqətlərin daha geniş coğrafiyada yayılmasına kömək edir.
Eyni zamanda Azərbaycan ictimaiyyətinin Özbəkistanın tarixi, mədəniyyəti və müasir inkişafı haqqında daha çox məlumat əldə etməsi iki xalq arasında qarşılıqlı hörməti daha da artırır.
Dostluq belə yaranır – insanlar görüşür, danışır, bir-birini dinləyir, tanıyır və ortaq dəyərləri üzə çıxarırlar.
Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan arasında mövcud olan münasibətlər gələcək üçün böyük perspektivlər vəd edir. Dövlət səviyyəsində mövcud olan siyasi iradə, xalqlarımızın bir-birinə olan sevgisi, ortaq tariximiz və mədəni yaxınlığımız bu əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi üçün möhkəm əsas yaradır.
Vətəndaş cəmiyyəti institutlarının, o cümlədən “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin bu istiqamətdə fəaliyyəti isə həmin böyük siyasətin ictimai müstəvidə dəstəklənməsinə xidmət edir.
Bu gün qurulan hər bir əlaqə, keçirilən hər bir görüş, yaranan hər bir dostluq sabah üçün qoyulan sərmayədir.
Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının dostluğu da belə böyük mənəvi sərvətdir.
Bu sərvəti qorumaq, inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərə çatdırmaq isə bizim hamımızın borcudur.
Çünki Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən böyük gücü yalnız dövlətlərin yaxınlığında deyil, iki xalqın bir-birinə olan səmimi münasibətindədir.
Qardaşlıq varsa, məsafələr əhəmiyyətini itirir.Tarix varsa, bağlar qırılmır. Mənəvi yaxınlıq varsa, iki xalqın yolu həmişə bir yerdə kəsişir.
İlahə BAYINDIR (ƏLİYEVA)
“Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin sədri
