ELAZ.İNFO – Analitika
İnformasiya əsrində xəbərə çatmaq heç vaxt indiki qədər asan olmayıb. Smartfon ekranına toxunmaq kifayətdir ki, dünyanın istənilən nöqtəsində baş verən hadisədən bir neçə saniyə ərzində xəbərdar olaq. Lakin informasiya bolluğu yeni bir sualı da gündəmə gətirib: Niyə eyni xəbəri demək olar ki, bütün xəbər saytlarında eyni mətnlə oxuyuruq?
Bu sual təkcə oxucuları deyil, media mütəxəssislərini də düşündürür. Rəqəmsal medianın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə operativlik vacib olsa da, jurnalistikanın əsas missiyası təkcə xəbəri çatdırmaq deyil, onu izah etmək, təhlil etmək və oxucu üçün dəyər yaratmaqdır.
Xəbərin sürəti, yoxsa məzmunun dəyəri?
Rəqəmsal media mühitində ilk xəbəri yaymaq uğrunda rəqabət getdikcə güclənir. Bu səbəbdən bir çox redaksiyalar rəsmi açıqlamaları və xəbər agentliklərinin məlumatlarını operativ şəkildə dərc etməyə üstünlük verir. Nəticədə eyni hadisə haqqında onlarla saytda oxşar başlıq və demək olar ki, eyni məzmun görünür.
Bu yanaşma xəbərin operativ yayılmasına kömək etsə də, oxucu üçün əlavə informasiya dəyəri yaratmır. Çünki o, fərqli baxış, əlavə fakt və ya hadisənin mümkün nəticələri barədə izah tapa bilmir.
Oxucu artıq yalnız xəbəri deyil, izahı da axtarır
Müasir oxucu əvvəlki illərlə müqayisədə daha tələbkardır. İnformasiyanın sürətlə yayıldığı şəraitdə insanlar sadəcə “nə baş verdi?” sualına deyil, “niyə baş verdi?” və “bundan sonra nə olacaq?” suallarına da cavab axtarırlar.
Məhz buna görə analitik yazılar, müəllif şərhləri və araşdırmalar son illərdə daha çox maraq doğurmağa başlayıb. Hadisələrin səbəb və nəticələrini izah edən materiallar oxucuya yalnız informasiya deyil, həm də mövzunu anlamaq imkanı verir.
Süni intellekt dövrü medianın qarşısında yeni vəzifələr qoyur
Süni intellekt texnologiyalarının inkişafı xəbər istehsalını da dəyişir. Bu gün qısa xəbər mətni hazırlamaq, məzmunu redaktə etmək və müxtəlif dillərə çevirmək əvvəlkindən daha asandır. Lakin texnologiya jurnalistin yerini tam tuta bilmir.
Etibar medianın ən böyük kapitalıdır
Faktların yoxlanılması, mənbələrin müqayisəsi, hadisələrin təhlili və cəmiyyət üçün əhəmiyyətinin izahı hələ də insan düşüncəsinə əsaslanır. Bu səbəbdən gələcəyin mediasında əsas üstünlük yalnız sürətli olmaq deyil, etibarlı və fərqli məzmun təqdim etmək olacaq.
İnformasiya bolluğu şəraitində oxucu hər gün yüzlərlə başlıqla qarşılaşır. Lakin o, zamanla yalnız etibar etdiyi mənbələrə qayıdır. Etibar isə təkcə operativ xəbərlə qazanılmır.
Dəqiq faktlar, balanslı təqdimat, yoxlanılmış məlumat və müəllif məsuliyyəti uzunmüddətli oxucu auditoriyasının formalaşmasının əsas şərtləridir. Bir media qurumu gündə yüz xəbər paylaşa bilər, lakin oxucu onun məlumatına inanmasa, bu statistikanın real dəyəri azalır.
Azərbaycan mediası üçün yeni imkanlar
Rəqəmsal transformasiya Azərbaycan mediası qarşısında həm çətinliklər, həm də yeni imkanlar açır. Yerli xəbər portalları artıq yalnız xəbərin sürətinə deyil, keyfiyyətinə, analitik məzmuna və oxucu ilə etibarlı münasibətin qurulmasına da diqqət yetirməlidirlər.
Müəllif yazıları, ekspert rəyləri, bölgələrdən hazırlanan xüsusi reportajlar və araşdırmalar xəbər portallarını bir-birindən fərqləndirən əsas amillərdən birinə çevrilə bilər. Bu yanaşma həm oxucu etimadını gücləndirər, həm də medianın cəmiyyətdəki rolunu daha da artırar.
Nəticə
Rəqəmsal informasiya dövründə eyni xəbərin müxtəlif platformalarda yayılması qaçılmazdır. Lakin medianın gələcəyini müəyyən edən əsas amil xəbərin neçə dəfə dərc olunması deyil, onun oxucuya hansı əlavə dəyəri təqdim etməsidir.
Azərbaycan mediası üçün qarşıdakı dövrdə əsas vəzifələrdən biri operativliklə yanaşı, analitik yanaşmanı, faktların dəqiqliyini və ictimai etimadı qorumaq olacaq. Çünki informasiyanın çox olduğu bir mühitdə ən böyük üstünlük xəbərin sayı deyil, oxucunun etibarıdır.
İlahə BAYINDIR
