Qlobal İT və hesablama sənayesində mövcud olan elektron və optik inteqral sxemləri əvəz edə biləcək tamamilə yeni növ texnologiyaların yaradılması istiqamətində mühüm elmi sıçrayış baş verib. Rusiyanın aparıcı fiziklər qrupu Cənubi Koreyadan olan həmkarları ilə birgə, xüsusi kvazihissəciklər olan eksitonların cərəyanını inanılmaz dərəcədə – rəsmi olaraq 80 dəfə gücləndirməyə imkan verən, əvvəllər elmə məlum olmayan unikal effekti aşkar ediblər.
ELAZ.İNFO xəbər verir ki, Sankt-Peterburqdakı İTMO Universitetinin mətbuat xidmətinin yaydığı rəsmi məlumata görə, bu təməl elmi kəşf yeni nəsil, xüsusən də Süni İntellekt (AI) hesablamaları və ultra-sürətli məlumat ötürülməsi üçün nəzərdə tutulmuş inteqral sxemlərin istehsalında əsaslı dönüş yaradacaq. Bu texnologiya əsasında yaradılacaq cihazlar mövcud analoqlarından daha enerjiyə qənaətli, sürətli və yığcam (kompakt) olacaqdır.
İTMO Universitetinin Yeni Fizika fakültəsinin aparıcı elmi işçisi Vasili Kravtsovun rəsmi açıqlamasına görə, alimlər bir neçə onlarla nanometr miqyasında eksiton cərəyanının rəsmi olaraq 80 qat güclənməsinə nail olublar: “Bu effekti tətbiq etməklə biz enerjiyə qənaət edən, stabil, daha yüksək sürətli və ən əsası, fəaliyyəti üçün xüsusi soyutma sistemləri tələb etməyən eksiton inteqral sxemləri yarada bilərik. Bu yeni nəsil sxemlər hazırda Süni İntellekt (AI) hesablamaları və kütləvi məlumat ötürülməsi üçün istifadə olunan ənənəvi elektron və optik sxemləri mükəmməl şəkildə tamamlayacaqdır.”
Tədqiqatçıların qeyd etdiyi kimi, eksitonlar yarımkeçiricilərdə mənfi yüklü elektronlar və müsbət yüklü “deşiklər” (yüklü sahələr) arasındakı qarşılıqlı təsir nəticəsində yaranan xüsusi kvazihissəciklərdir. Eksitonların əsas üstünlüyü onların tam sıfır yüklə malik olması və elektrik prosesləri ilə optik proseslər arasında effektiv “vasitəçi” funksiyasını yerinə yetirmək qabiliyyətidir.
Rusiyalı və koreyalı fiziklər bu Hissəciklərin davranışını idarə etmək üçün tamamilə yeni bir struktur “elektroplazmon nanorezonator” adlandırdıqları qurğu hazırlayıblar. Bu, müəyyən bir bucaq altında bir-birinin üzərinə yerləşdirilmiş iki fərqli yarımkeçirici materialdan və iti qızıl elektroddan ibarət çoxlaylı strateji struktur sayılır. Lazer şüasının bu struktura və qızıl elektroda qarşılıqlı təsiri nəticəsində elektroddun yerləşdiyi hissədə böyük miqdarda eksitonların əmələ gəlməsi təmin edilir, eyni zamanda onların cərəyanı və davranışı çox effektiv və çevik şəkildə idarə olunur. Məhz bu nanorezonatorlar eksiton cərəyanını təxminən 80 dəfə gücləndirməyə imkan verir.
Gələcək planlarda rusiyalı fiziklər bu texnologiyanı daha da yığcamlaşdırmaq niyyətindədirlər. Alimlər bu yaxınlarda İTMO və MFTİ mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanmış, həcmi cəmi 0,005 kub mikrometr olan dünyanın ən kiçik lazerini eksiton cərəyanının yaradılması və idarə edilməsi üçün istifadə etməyin mümkünlüyünü yoxlamağı planlaşdırırlar. Bu lazerin uğurlu tətbiqi, sözügedən kvazihissəciklər əsasında ultra-yığcam, nanoolçülü inteqral sxemlərin kütləvi istehsalına yol açacaq.
Ruslan MƏMMƏDOV