ELAZ.İNFO xəbər verir ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın son günlər Britaniya ilə bağlı verdiyi açıqlamalar beynəlxalq siyasətdə diqqət çəkən məqamlardan birinə çevrilib. Onun həm Şimali İrlandiyanın gələcəyi, həm də Folklend adaları ilə bağlı mövqeyi Londonda və Britaniya ictimaiyyətində yeni müzakirələrə səbəb ola biləcək xarakter daşıyır.
Tramp sentyabrın 12-də Dublində İrlandiyanın Baş naziri Maykl Martinlə keçirdiyi ikitərəfli görüşdən sonra jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən Şimali İrlandiya ilə İrlandiya Respublikasının birləşməsini görməyi “çox istədiyini” bildirib.
ABŞ Prezidenti bunun gec-tez baş verəcəyinə inandığını və belə bir hadisənin “möhtəşəm” olacağını deyib.
Tramp mətbuat konfransından qısa müddət sonra Dublindəki ABŞ səfirliyində biznes nümayəndələri və səfirlik əməkdaşları qarşısında çıxış edərkən də eyni fikirləri təkrarlayıb. O, İrlandiyanın birləşməsinin “çox maraqlı və gözəl” addım olacağını vurğulayıb.
Bu açıqlamalar faktiki olaraq Trampın Şimali İrlandiyanın Birləşmiş Krallıqdan ayrılaraq İrlandiya ilə birləşməsinə müsbət yanaşdığını göstərir.
Şimali İrlandiya məsələsi niyə həssasdır?
Şimali İrlandiyanın statusu uzun illərdir Britaniya siyasətinin ən həssas mövzularından biridir.
Şimali İrlandiya hazırda Birləşmiş Krallığın tərkibindədir. İrlandiya Respublikasında isə uzun müddətdir adanın siyasi birləşməsini istəyən qüvvələr mövcuddur.
Bu məsələ xüsusilə “Belfast sazişi” və ya “Müqəddəs Cümə razılaşması” ilə müəyyən çərçivəyə salınıb. Buna görə də ABŞ prezidentinin adanın birləşməsini açıq şəkildə müsbət hadisə kimi təqdim etməsi siyasi baxımdan diqqətçəkən açıqlamadır.
Trampın sözləri həmçinin Vaşinqtonun ənənəvi olaraq Britaniya ilə sıx müttəfiqlik münasibətlərinə malik olması fonunda daha maraqlı görünür.
Folklend adaları məsələsində də fərqli mövqe
Trampın Britaniya ilə bağlı açıqlamaları yalnız Şimali İrlandiya ilə məhdudlaşmır.
ABŞ Prezidenti sentyabrın 1-də Britaniyanın 1982-ci ildə Argentina ilə 74 gün davam edən müharibədən sonra nəzarətində saxladığı Folklend adaları məsələsində Vaşinqtonun mövqeyinə “yenidən baxılmasını” istisna etmədiyini bildirib.
Oval kabinetdə jurnalistlərin bu məsələ ilə bağlı sualını cavablandıran Tramp qeyd edib ki, o, bütün mövqelərə yenidən baxır və Folklend məsələsini də bu çərçivədə nəzərdən keçirə bilər.
Bu açıqlama Britaniyada təbii olaraq diqqətdən kənarda qalmayıb. Çünki Folklend adaları London üçün yalnız uzaq ərazi məsələsi deyil, həm də 1982-ci il müharibəsinin və Britaniyanın həmin müharibədəki qələbəsinin simvoludur.
Tramp: Folklend məsələsi “potensial fəlakət” ola bilər
Sentyabrın 12-də Dublində verdiyi açıqlamada Tramp Folklend adaları ətrafındakı vəziyyəti “potensial fəlakət” kimi xarakterizə edib.
ABŞ Prezidenti eyni zamanda Britaniyanın daxili miqrasiya və enerji siyasətini də tənqid edib. O, Londonun 1982-ci ildə olduğu kimi adaları qorumaq üçün hərbi qüvvə göndərmək imkanlarının olub-olmadığını da sual altına alıb.
Trampın sözlərinə görə, həm Britaniya, həm də Argentina bu məsələdən narahatdır. O, zərurət yaranacağı təqdirdə Londonla Buenos-Ayres arasında uzun illərdir davam edən ərazi mübahisəsinin həllində vasitəçilik edə biləcəyini də bildirib.
Beləliklə, ABŞ prezidentinin mövqeyi yalnız bir tərəfin mövqeyini dəstəkləməkdən daha çox, Vaşinqtonun mübahisəyə birbaşa müdaxilə edə biləcəyi ehtimalını da gündəmə gətirir.
Britaniyanın gələcəyi ilə bağlı yeni müzakirələr
Britaniyada isə ölkənin gələcəyi ilə bağlı başqa bir proses də diqqət çəkir.
Sentyabrın 15-də Uels, Şotlandiya və Şimali İrlandiya liderlərinin Kardiffdə görüşəcəyi və bu üç bölgənin siyasi gələcəyi ilə bağlı birgə bəyanat üzərində razılığa gələcəkləri bildirilir.
Britaniyanın “The Telegraph” qəzetinin yazdığına görə, Kardiff sammitində bu qurumların müstəqilliyi ilə bağlı referendumların keçirilməsini nəzərdə tutan birgə bəyanatın imzalanması müzakirə olunacaq.
Əgər belə bir sənəd qəbul edilərsə, bu, Birləşmiş Krallığın gələcəyi ilə bağlı müzakirələri daha da qızışdıra bilər.
Çünki söhbət yalnız Şimali İrlandiyanın statusundan getmir. Şotlandiyada müstəqillik tərəfdarlarının mövqeyi uzun müddətdir Britaniya siyasətinin əsas məsələlərindən biridir. Uelsdə də müstəqillik ideyasını müdafiə edən siyasi qüvvələr mövcuddur.
Belə bir şəraitdə ABŞ prezidentinin Şimali İrlandiyanın İrlandiya ilə birləşməsini açıq şəkildə müsbət qiymətləndirməsi Londonda əlavə siyasi suallar doğura bilər.
Birləşmiş Krallıq həqiqətən parçalanma təhlükəsi ilə üz-üzədir?
Bu suala birmənalı cavab vermək çətindir.
Birləşmiş Krallığın daxilində mərkəzi hökumətlə ayrı-ayrı bölgələr arasında siyasi fikir ayrılıqları mövcuddur. Şotlandiyanın müstəqilliyi, Şimali İrlandiyanın gələcək statusu və Uelsdə muxtariyyət məsələləri uzun müddətdir müzakirə edilir.
Lakin bütün bu proseslərin avtomatik şəkildə Birləşmiş Krallığın dağılmasına gətirib çıxaracağını söyləmək düzgün olmazdı. Bunun üçün siyasi qərarlar, referendumlar və uzunmüddətli ictimai dəstək tələb olunur.
Bununla belə, son hadisələr göstərir ki, Britaniyanın ərazi bütövlüyü məsələsi əvvəlki illərlə müqayisədə daha çox müzakirə olunur.
Ukrayna müharibəsi və Britaniyanın mövqeyi
Britaniyanın son illərdə xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri də Ukraynaya dəstək olub.
London Kiyevə siyasi, maliyyə və hərbi yardım göstərən əsas Qərb ölkələrindən biri kimi çıxış edib. Lakin Ukrayna müharibəsinin Britaniya iqtisadiyyatına yaratdığı yük, müdafiə xərcləri və ölkənin maliyyə vəziyyəti ilə bağlı müzakirələr də paralel şəkildə davam edir.
Bu baxımdan Britaniyanın həm daxili siyasi parçalanma meylləri, həm iqtisadi problemləri, həm də xarici siyasət öhdəlikləri bir-birindən ayrı proseslər deyil.
Məhz buna görə Britaniyanın gələcəyi ilə bağlı müzakirələr yalnız Şotlandiya və ya Şimali İrlandiyanın statusu ilə məhdudlaşmır. Ölkənin iqtisadi və geosiyasi çəkisi, müdafiə siyasəti və ABŞ-la münasibətləri də bu müzakirələrin mühüm hissəsidir.
Trampın açıqlamaları nə deməkdir?
Trampın son bəyanatlarını Britaniyanın daxili işlərinə birbaşa müdaxilə kimi qiymətləndirənlər də ola bilər. Digər tərəfdən, ABŞ prezidentinin bu mövqeləri onun beynəlxalq məsələlərdə ənənəvi diplomatik yanaşmadan fərqli və daha sərbəst mövqe nümayiş etdirməsinin davamı kimi də qiymətləndirilə bilər.
Hər halda, Şimali İrlandiya və Folklend adaları kimi Britaniya üçün həssas məsələlərdə ABŞ prezidentinin açıq şəkildə mövqe bildirməsi diqqətçəkən hadisədir.
Əgər bu açıqlamalar gələcəkdə konkret diplomatik təşəbbüslərlə müşayiət olunarsa, onların siyasi əhəmiyyəti daha da arta bilər.
Müəllifin qeydi
Birləşmiş Krallıq artıq bir müddətdir daxili siyasi və iqtisadi təzyiqlərlə üz-üzədir. Şotlandiyanın müstəqillik tələbləri, Şimali İrlandiyanın statusu, Uelsdə artan muxtariyyət çağırışları və Londonun üzləşdiyi iqtisadi problemlər ölkənin gələcəyi ilə bağlı sualları artırır.
İndi isə bu müzakirələrə ABŞ Prezidenti Donald Trampın açıqlamaları da əlavə olunub.
Trampın Şimali İrlandiyanın İrlandiya ilə birləşməsini “möhtəşəm hadisə” kimi qiymətləndirməsi və eyni zamanda Folklend məsələsində Britaniyanın mövqeyinə yenidən baxılmasını istisna etməməsi London üçün kifayət qədər ciddi siyasi siqnal kimi qəbul edilə bilər.
Britaniyanın parçalanıb-parçalanmayacağını zaman göstərəcək. Ancaq görünən odur ki, Birləşmiş Krallığın gələcəyi ilə bağlı suallar artıq yalnız ölkənin daxilində deyil, onun əsas müttəfiqlərindən biri olan ABŞ-da da açıq şəkildə müzakirə olunur.
Asif ŞƏFƏQQƏTOV
