Milli-mənəvi dəyərlər hər bir xalqın keçmişi ilə bu günü, bu günü ilə isə gələcəyi arasında möhkəm bağ yaradan ən mühüm amillərdəndir. Xalqın dili, tarixi, ədəbiyyatı, musiqisi, adət-ənənələri, ailə münasibətləri, böyüyə və kiçiyə olan münasibəti onun milli simasını müəyyənləşdirən əsas xüsusiyyətlər sırasındadır. Əsrlər boyu formalaşan bu dəyərlər xalqın mənəvi sərvəti olmaqla yanaşı, onun milli yaddaşının qorunub saxlanılmasında da mühüm rol oynayır.
Azərbaycan xalqının zəngin tarixi və mədəni irsi bu baxımdan olduqca böyük imkanlara malikdir. Ulu babalarımızdan bizə miras qalan adət-ənənələr, xalq yaradıcılığı nümunələri, milli musiqimiz, dastanlarımız, ədəbiyyatımız və qəhrəmanlıq tariximiz gənc nəslin tərbiyəsində əvəzsiz vasitədir. Bu zəngin xəzinənin qorunması, öyrənilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması hər birimizin üzərinə düşən mənəvi məsuliyyətdir.
Məşhur bir el məsəlimizdə deyilir: “Keçmişini bilməyən gələcəyini qura bilməz.” Bu baxımdan milli-mənəvi dəyərlərin təbliği yalnız keçmişə nəzər salmaq məqsədi daşımamalıdır. Əsas məsələ həmin dəyərlərin müasir həyatımızda yaşadılması, uşaqların və gənclərin gündəlik davranışlarında öz əksini tapmasıdır.
Bu istiqamətdə müxtəlif təşəbbüslərin meydana çıxması və onların dəstəklənməsi olduqca vacib məsələlərdəndir. Çünki cəmiyyətdə yaxşı ideyaların, faydalı layihələrin və milli dəyərləri təbliğ edən təşəbbüslərin sayı nə qədər çox olarsa, onların təsir dairəsi də bir o qədər geniş olar. Bəzən bir məktəbdə keçirilən kiçik bir tədbir, bir gəncin hazırladığı video, bir ailənin öz tarixindən bəhs edən söhbəti və ya bir kənddə keçirilən folklor gecəsi böyük bir maarifləndirici işin başlanğıcına çevrilə bilər.
İlkin növbədə uşaqların və gənclərin bu təşəbbüslərin həyata keçirilməsində fəal iştirakına şərait yaradılmalıdır. Onlara yalnız milli-mənəvi dəyərlər haqqında danışmaq kifayət deyil. Onların özlərinin araşdırması, öyrənməsi, yaratması və əldə etdikləri məlumatları digər insanlarla bölüşməsi daha səmərəli nəticələr verə bilər. Şagirdlərin və tələbələrin milli tariximiz, görkəmli şəxsiyyətlərimiz, ədəbiyyatımız, mədəniyyətimiz və xalq adət-ənənələrimizlə bağlı layihələr hazırlaması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Müasir dövrün ən böyük imkanlarından biri də informasiya texnologiyalarıdır. Bu gün internet vasitəsilə dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan insanlara Azərbaycan haqqında məlumat çatdırmaq mümkündür. Deməli, sosial şəbəkələrdən yalnız əyləncə və vaxt keçirmək vasitəsi kimi deyil, milli-mədəni dəyərlərimizin təbliği üçün də istifadə etmək lazımdır.
Azərbaycanın qədim tarixi, tarixi abidələri, milli musiqisi, xalçaçılıq sənəti, mətbəxi, milli geyimləri, folkloru və ədəbiyyatı haqqında hazırlanmış keyfiyyətli video və materiallar internet məkanında daha geniş yayılmalıdır. Gənclərin özlərinin bu işə cəlb edilməsi isə xüsusilə faydalı olardı. Çünki müasir gənc öz yaşıdının hazırladığı məzmunu daha rahat qəbul edir və ona daha çox maraq göstərir.
Təəssüflər olsun ki, bu gün informasiya məkanında milli dəyərlərə, ailə münasibətlərinə və mənəvi prinsiplərə mənfi təsir göstərə biləcək müxtəlif məlumatlara da rast gəlinir. Bəzən xarici təsirlər nəticəsində uşaqlar və yeniyetmələr öz milli xüsusiyyətlərindən uzaqlaşa, ailə və cəmiyyət münasibətlərinə yad olan davranışları nümunə kimi qəbul edə bilərlər. Məhz buna görə milli dəyərlərin təbliği ilə bağlı işlərin daha da gücləndirilməsi zəruridir.
Burada ailənin rolu danılmazdır. Uşaq ilk tərbiyəni ailədən alır. Ana və atanın bir-birinə münasibəti, böyüklərə hörməti, ailə üzvlərinə qayğısı uşağın yaddaşında dərin iz buraxır. Ailədə milli dəyərlərə hörmət varsa, həmin dəyərlərin uşağın dünyagörüşündə formalaşması da daha asan olur. Bu səbəbdən ailə milli-mənəvi tərbiyənin əsas dayaqlarından biri olaraq qalır.
Məktəbin də bu istiqamətdə üzərinə düşən vəzifələr kifayət qədər böyükdür. Müəllim yalnız dərs keçən şəxs deyil, eyni zamanda gənc nəslin dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynayan tərbiyəçidir. Tariximizin mühüm səhifələrinin, milli qəhrəmanlarımızın, alimlərimizin, şair və yazıçılarımızın həyat və fəaliyyətinin şagirdlərə daha maraqlı üsullarla çatdırılması onların milli düşüncəsinin inkişafına müsbət təsir göstərə bilər.
Müxtəlif müsabiqələrin, sərgilərin, dəyirmi masaların, kitab müzakirələrinin, folklor gecələrinin, milli mətbəx və sənət nümunələrinin təqdimatlarının keçirilməsi də faydalı təşəbbüslərdəndir. Əsas məsələ bu tədbirlərin formal xarakter daşımamasıdır. Uşaqlar və gənclər tədbirin sadəcə tamaşaçısı deyil, onun hazırlanmasında iştirak edən əsas tərəflərdən biri olmalıdır.
Xüsusi diqqət regionlarda yaşayan insanların milli-mədəni irsinin öyrənilməsinə yönəldilməlidir. Azərbaycanın hər bir bölgəsinin özünəməxsus folkloru, musiqisi, sənətkarlığı, adət-ənənəsi və tarixi vardır. Bəzi ənənələr nəsildən-nəslə şifahi şəkildə ötürülür. Onların yazıya alınması, foto və video materiallar şəklində qorunması və gənclərə təqdim edilməsi milli irsimizin gələcək üçün saxlanılması baxımından mühüm addım olardı.
Yaşlı nəslin nümayəndələrinin bu prosesə cəlb edilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ağsaqqal və ağbirçəklərimizin həyat təcrübəsi, keçmişlə bağlı xatirələri və bildikləri ailə ənənələri gənc nəsil üçün böyük məktəbdir. Onlarla görüşlərin keçirilməsi, xatirələrinin dinlənilməsi və bu məlumatların gələcək nəsillər üçün qorunması xalqımızın yaddaşının zənginləşdirilməsinə xidmət edər.
Vətəndaş cəmiyyəti institutlarının bu sahədə fəaliyyəti də genişləndirilməlidir. Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və təbliği istiqamətində layihələr hazırlayan ictimai birliklərin, qeyri-hökumət təşkilatlarının və digər təşəbbüs qruplarının fəaliyyətinə diqqət göstərilməsi vacibdir. Faydalı ideyaların dəstəklənməsi, onların daha geniş auditoriyaya çatdırılması cəmiyyətin maariflənməsinə mühüm töhfə verə bilər.
Media qurumlarının üzərinə də böyük məsuliyyət düşür. Televiziya kanallarında, internet saytlarında və sosial şəbəkələrdə milli dəyərləri yaşadan insanların həyatından bəhs edən materialların hazırlanması, milli sənət nümunələrinin tanıdılması, tariximizin mühüm hadisələrinin geniş auditoriyaya çatdırılması olduqca faydalıdır. Cəmiyyət üçün müsbət nümunələrin daha çox göstərilməsi gənclərin dünyagörüşünə də təsirsiz ötüşməyəcəkdir.
Milli-mənəvi dəyərlərin təbliği zamanı bir məsələ də nəzərə alınmalıdır. Müasirliklə milli dəyərlər bir-birinə zidd anlayışlar deyil. Öz milli kimliyini qorumaq elm və texnologiyanın nailiyyətlərindən uzaq qalmaq demək deyil. Əksinə, öz tarixini və mədəniyyətini yaxşı bilən gənc müasir dünyanın yeniliklərini daha sağlam düşüncə ilə qəbul edə bilər. Əsas məsələ yeniliyi qəbul edərkən öz milli kimliyimizi itirməməkdir.
Uşaqların və gənclərin milli dəyərlərə marağının artırılması üçün onların yaradıcılıq imkanlarından da istifadə edilməlidir. Məsələn, gənclərin milli musiqi əsasında müasir layihələr hazırlaması, qədim sənət nümunələrini yeni formada təqdim etməsi, milli tariximizlə bağlı qısa filmlər çəkməsi və müxtəlif sosial layihələr həyata keçirməsi həm milli dəyərlərin təbliğinə, həm də onların yaradıcılıq qabiliyyətlərinin inkişafına xidmət edər.
Bu işdə hər birimizin üzərinə müəyyən məsuliyyət düşür. Milli dəyərlərin qorunmasını yalnız dövlət qurumlarının və ya ayrı-ayrı təşkilatların vəzifəsi kimi qəbul etmək düzgün olmazdı. Ailə, məktəb, media, vətəndaş cəmiyyəti, ziyalılar, yaradıcı insanlar və xüsusilə gənclər bu prosesdə birlikdə iştirak etməlidirlər.
Unutmayaq ki, milli dəyərlər kitab rəfində saxlanılan tarixi məlumat deyil. Onlar həyatımızda yaşadıqca, uşaqlarımıza öyrədildikcə və gənclərimiz tərəfindən davam etdirildikcə öz əhəmiyyətini qoruyur. Bu gün bir uşağa öyrətdiyimiz hər bir milli adət, danışdığımız hər bir tarixi hadisə, oxutduğumuz hər bir dəyərli kitab sabah cəmiyyətimizin mənəvi simasında öz əksini tapacaqdır.
Məhz bu səbəbdən milli-mənəvi dəyərlərin təbliği istiqamətində irəli sürülən hər bir sağlam təşəbbüsə dəstək verilməlidir. Yaxşı ideyalar diqqətdən kənarda qalmamalı, gənclərin yaratdığı layihələr təşviq edilməli, məktəblərin və ictimai təşkilatların faydalı fəaliyyətləri genişləndirilməlidir.
Güclü dövlətin yalnız güclü iqtisadiyyata deyil, həm də güclü mənəviyyata ehtiyacı vardır. Milli kimliyinə bağlı, tarixini bilən, Vətənini sevən, ailəsinə və cəmiyyətinə hörmət edən gənclik dövlətimizin ən böyük sərvətlərindən biridir. Bu sərvətin qorunması üçün isə bu gün atılan hər bir addım, göstərilən hər bir təşəbbüs və verilən hər bir dəstək gələcəyimizə qoyulan mühüm sərmayədir.
Milli-mənəvi dəyərlərimizi yaşatmaqla biz yalnız keçmişə sahib çıxmırıq. Eyni zamanda gələcək nəsillərin hansı mənəvi əsaslar üzərində formalaşacağını müəyyənləşdiririk. Ona görə də bu istiqamətdə təşəbbüslərin dəstəklənməsi, genişləndirilməsi və ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi hər zaman diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Çünki milli dəyərlərini qoruyan xalqın gələcəyə inamı da, dövlətinin gələcəyi də daha möhkəm olar.
İlahə BAYINDIR (Əliyeva)
“Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin sədri
