Azərbaycan xalqının tarixində elə hadisələr var ki, onların üzərindən illər, hətta onilliklər keçsə belə, yaddaşlardan silinməsi mümkün deyil. Torpaqlarımızın işğalı, doğma yurdlarından didərgin salınan insanların yaşadığı faciələr, şəhər və kəndlərimizin dağıdılması, tarixi və mədəni irsimizə qarşı törədilən vandalizm əməlləri xalqımızın yaddaşında dərin iz buraxıb.
Bu tarixi həqiqətlərin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində müxtəlif layihələrin həyata keçirilməsi olduqca vacibdir. Çünki zaman keçdikcə həmin hadisələrin canlı şahidlərinin sayı azalır. Bu baxımdan sənədli filmlər tarixin yaddaşda saxlanılması üçün mühüm vasitələrdən birinə çevrilir.
Məhz belə məqsədlə 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi, “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin xətti ilə “İşğal” adlı sənədli film hazırlanıb.
Film Azərbaycan torpaqlarının uzun illər ərzində işğal altında saxlanılması, həmin dövrdə xalqımıza qarşı həyata keçirilən siyasət, yaşayış məntəqələrimizin dağıdılması və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə üzə çıxan acınacaqlı mənzərələr barədə tamaşaçıya məlumat verir.
“İşğal” sənədli filminin ərsəyə gəlməsində əsas məqsəd yalnız keçmişdə baş verən hadisələri xatırlatmaq deyil. Burada daha mühüm bir məqam var: həmin hadisələrin unudulmamasına nail olmaq.
Çünki tarix yaddaşdan silinərsə, onun verdiyi dərslər də unudula bilər.
Filmin hazırlanması zamanı Azərbaycan ərazilərində uzun illər davam edən işğalın nəticələrinə xüsusi diqqət yetirilib. İşğaldan azad olunan torpaqlarımızda görülən mənzərələr bir daha nümayiş etdirib ki, burada dağıntıların miqyası olduqca böyük olub. Yaşayış evləri, məktəblər, ictimai binalar, qəbiristanlıqlar, dini və tarixi abidələr dağıdılıb, şəhər və kəndlərimiz xarabalığa çevrilib.
“İşğal” filmi məhz bu həqiqətləri müxtəlif məlumat və görüntülər vasitəsilə tamaşaçıya çatdırmağa çalışır.
Filmin layihə rəhbəri İlahə Əliyeva sənədli filmin hazırlanmasının məqsədindən danışarkən bildirir ki, layihə çərçivəsində Ermənistanın uzun illər ərzində Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi siyasətlə bağlı müxtəlif məlumatların toplanaraq ictimaiyyətə təqdim edilməsinə çalışılıb.
Onun fikrincə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə erməni vandalizminin izlərinin nümayiş etdirilməsi Ermənistanın törətdiyi əməllərin daha geniş auditoriyaya çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Filmdə təqdim olunan görüntülər də bu fikri təsdiqləyir. Vaxtilə insanların yaşadığı, uşaqların məktəbə getdiyi, ailələrin həyat sürdüyü yaşayış məntəqələrinin xarabalığa çevrilməsi işğalın hansı nəticələrə gətirib çıxardığını aydın şəkildə göstərir.
Layihənin eksperti Rəsul Mirhəşimli filmdə əks olunan vəziyyəti belə xarakterizə edir:
“İşğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə heç bir yaşayış məntəqəsi erməni vandallığından kənarda qalmayıb. Daş-daş üstündə qalmayıb.”
Bu fikir filmin mahiyyətini dəqiq ifadə edir. Çünki “İşğal” sənədli filmi yalnız bir hadisədən və ya bir yaşayış məntəqəsindən bəhs etmir. Ekranda Azərbaycan ərazilərinin işğal illərində üzləşdiyi ümumi mənzərə təqdim olunur.
Filmin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də tarixi hadisələrin gələcək nəsillərlə əlaqələndirilməsidir.
Bu gün həmin dövrü yaşamayan gənclər böyüyür. Onlar Qarabağın işğal altında olduğu illəri yalnız kitablardan, fotoşəkillərdən, sənədlərdən və videolardan öyrənirlər. Ona görə də tarixi həqiqətlərin müasir informasiya vasitələri ilə çatdırılması xüsusilə əhəmiyyətlidir.
“İşğal” filmi də bu baxımdan gənc nəslə ünvanlanan mühüm mesaj daşıyır.
Film göstərir ki, bu gün azad və abad şəkildə gördüyümüz Qarabağ və Şərqi Zəngəzur uzun illər ərzində ağır işğalın nəticələrinə məruz qalıb. Həmin ərazilərin azadlığı isə böyük mübarizə və fədakarlıq hesabına əldə olunub.
Sənədli filmin hazırlanmasında diqqət çəkən digər məqam Azərbaycanın tarixi Zəfərinin də nəzərə alınmasıdır. Çünki işğal haqqında danışarkən yalnız faciələrdən bəhs etmək kifayət deyil. Bu tarix həm də xalqımızın mübarizəsinin, Ordumuzun qəhrəmanlığının və torpaqlarımızın azad edilməsinin tarixidir.
44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində ərazilərimizin böyük hissəsinin işğaldan azad olunması Azərbaycanın müasir tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Bu gün həmin torpaqlarda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir. Dağıdılmış şəhər və kəndlər yenidən qurulur, yollar salınır, sosial obyektlər yaradılır və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı təmin edilir.
Bu günün quruculuq mənzərəsi ilə filmdə əks olunan işğal görüntüləri arasında böyük fərq var. Bir tərəfdə dağıdılmış yurdlar, digər tərəfdə isə yenidən həyata qayıdan Qarabağ dayanır.
“İşğal” sənədli filminin əsas mesajlarından biri də məhz budur: keçmişi unutmaq olmaz.
Çünki bu torpaqların hansı ağır sınaqlardan keçdiyini bilmədən əldə etdiyimiz Zəfərin əhəmiyyətini tam dərk etmək mümkün deyil.
Filmin hazırlanmasında tarixi yaddaş məsələsinə xüsusi önəm verilməsi təsadüfi deyil. Tarixi yaddaş xalqın milli kimliyinin mühüm hissəsidir. Öz keçmişini bilən xalq gələcəyə daha inamla addımlayır.
Bu baxımdan “İşğal” filmi yalnız müəyyən bir dövrün hadisələrini tamaşaçıya çatdıran ekran əsəri deyil. Film həm də yaddaşın qorunmasına xidmət edən bir layihədir.
Filmin digər mühüm məqsədi Azərbaycanın üzləşdiyi işğal siyasətinin nəticələrinin ictimaiyyətə çatdırılmasıdır. Çünki baş verən hadisələrin yalnız ölkə daxilində deyil, beynəlxalq auditoriyada da tanıdılması vacibdir.
Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya çatdırılmasında belə sənədli filmlərin imkanları genişdir. Vizual materiallar, tarixi faktlar və real görüntülər tamaşaçıya hadisələri daha aydın təsəvvür etməyə imkan verir.
Bu baxımdan “İşğal” filminin müxtəlif auditoriyalarda nümayiş etdirilməsi, xüsusilə məktəblilər, tələbələr və gənclər arasında təbliği məqsədəuyğun hesab edilə bilər.
Çünki gənclər tariximizi yalnız oxumamalı, həmin tarixin hansı ağrı və sınaqlardan keçdiyini də bilməlidirlər.
Filmin hazırlanması həm də vətəndaş cəmiyyəti institutlarının tarixi həqiqətlərin qorunmasına verdiyi töhfə kimi qiymətləndirilə bilər. “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin xətti ilə həyata keçirilən bu layihə həmin istiqamətdə görülən işlərdən biridir.
2022-ci ildə ərsəyə gələn “İşğal” sənədli filmi bu gün də öz aktuallığını qoruyur. Çünki film yalnız çəkildiyi dövr haqqında danışmır. O, gələcək nəsillər üçün də əhəmiyyət daşıyan tarixi məlumatları özündə əks etdirir.
Bu gün Qarabağda yeni həyat qurulur. Vaxtilə xarabalığa çevrilmiş şəhər və kəndlərimiz yenidən dirçəlir. İnsanlar doğma torpaqlarına qayıdırlar. Lakin yeni həyatın qurulması keçmişin unudulması anlamına gəlmir.
Əksinə, bu gün biz keçmişi daha yaxşı bilməliyik.
Nə üçün?
Çünki gələcək nəsillər bilməlidirlər ki, bu torpaqlar hansı ağır günlərdən keçib. Onlar bilməlidirlər ki, işğalın nəticələri yalnız dağıdılmış binalardan ibarət olmayıb. İşğal insanların taleyinə, ailələrin həyatına, tarixi yaddaşımıza və milli-mədəni irsimizə də ciddi təsir göstərib.
“İşğal” sənədli filmi məhz bu yaddaşı yaşatmaq məqsədi daşıyır.
Filmdə əks olunan hər bir görüntü, təqdim olunan hər bir məlumat keçmişin bir parçasıdır. Bu parçaların qorunması isə gələcək üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Bu gün filmin daha geniş auditoriyalara çatdırılması, müxtəlif tədbirlərdə nümayiş etdirilməsi, gənclər və tələbələr arasında təbliğ olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çünki sənədli filmin əsas missiyası yalnız çəkilməklə tamamlanmır. Onun əsas missiyası tamaşaçıya çatmaq, düşündürmək və yaddaş yaratmaqdır.
“İşğal” da belə bir missiyanı öz üzərinə götürən sənədli filmdir.
Bu film bizə keçmişi xatırladır, işğalın acı nəticələrini göstərir, xalqımızın yaşadığı faciələri yaddaşda saxlayır və eyni zamanda Azərbaycanın əldə etdiyi Zəfərin əhəmiyyətini bir daha ortaya qoyur.
Ən başlıcası isə film gələcəyə səslənir.
Bu gün biz həmin hadisələrin şahidləriyik. Sabah isə bu tarixi bizim övladlarımız və nəvələrimiz danışacaq.
Onların danışacağı tarix isə bu gün qoruduğumuz yaddaşdan başlayır.
Məhz buna görə 2022-ci ildə “Ziyalı Ocağı” İctimai Birliyinin xətti ilə hazırlanmış “İşğal” sənədli filminin əsas dəyəri onun tarixi həqiqətləri ekran vasitəsilə gələcək nəsillərə çatdırmasındadır.
Tarix unudulmasın deyə onu yazmaq, sənədləşdirmək və yaşatmaq lazımdır.
“İşğal” filmi də bu yaddaşın yaşadılması istiqamətində atılmış mühüm addımlardan biridir.
İslam MAHMUDOV
