ELAZ.İNFO xəbər verir ki, zəli ilə müalicə, tibbdə hirudoterapiya adlanan üsul, min illərdir müxtəlif mədəniyyətlərdə istifadə olunur. Qədim Misir, Yunanıstan və Şərq təbabətində zəlidən qan dövranını yaxşılaşdırmaq və müxtəlif sağlamlıq problemlərinin müalicəsində yararlanmağa çalışılıb. Bu gün isə zəli terapiyası ənənəvi inanclardan daha çox elmi araşdırmaların nəticələrinə əsaslanaraq qiymətləndirilir.

Müasir tibbdə hirudoterapiya bütün xəstəliklər üçün universal müalicə üsulu hesab edilmir. Bununla belə, xüsusilə rekonstruktiv və plastik cərrahiyyədə müəyyən hallarda tibbi zəlilərdən istifadə olunur. Azərbaycanda da zəli terapiyasına maraq son illərdə artıb. Bəzi insanlar onu oynaq ağrıları, varikoz, bel ağrısı və digər problemlər üçün seçsələr də, bu üsulun hər kəs üçün uyğun olmadığını bilmək vacibdir.

Bu məqalədə zəli nədir, onun sağlamlığa mümkün faydaları, riskləri, Azərbaycanda zəliçilik ənənəsi və zəli terapiyası ilə bağlı ən çox verilən sualların cavablarını öyrənəcəksiniz.

Zəli nədir?

Zəli şirin sularda yaşayan halqalı qurdlar sinfinə aid canlıdır. Dünyada 700-dən çox zəli növü mövcud olsa da, onların yalnız az bir hissəsi tibbi məqsədlərlə istifadə olunur.

Tibbi zəlilər insan dərisinə yapışaraq az miqdarda qan sorur və bu zaman ağız suyu vasitəsilə müxtəlif bioaktiv maddələr ifraz edir. Bu maddələrdən ən məşhuru hirudin adlanır. Hirudin qanın laxtalanmasını müvəqqəti ləngidə bilir. Bundan əlavə, zəli ifrazatında qan axınına və iltihab proseslərinə təsir göstərə bilən başqa maddələr də mövcuddur.

Məhz bu xüsusiyyətlərinə görə tibbi zəlilər müasir tibbdə seçilmiş hallarda istifadə edilir.

Hirudoterapiya nədir?

Hirudoterapiya tibbi zəlilərdən istifadə olunan müalicə üsuludur. Keçmişdə bu metod çox geniş tətbiq edilsə də, bu gün yalnız elmi əsaslarla dəstəklənən və həkim nəzarəti tələb edən hallarda istifadə olunur.

Ən geniş tətbiq sahələrindən biri rekonstruktiv və plastik cərrahiyyədir. Məsələn, barmaq, qulaq və ya dəri köçürülməsi əməliyyatlarından sonra venoz qan dövranı pozulduqda tibbi zəlilər qan durğunluğunu azaltmağa kömək edə bilər.

Bundan başqa, zəli terapiyası ilə bağlı oynaq xəstəlikləri, yumşaq toxuma problemləri və bəzi digər vəziyyətlər üzrə araşdırmalar aparılsa da, bu sahələrdə nəticələr müxtəlifdir. Buna görə hirudoterapiya əsas müalicəni əvəz edən üsul deyil, yalnız seçilmiş hallarda əlavə yanaşma kimi qiymətləndirilə bilər.

Zəlinin tərkibində hansı maddələr var?

Tibbi zəlilər qan sorarkən bir sıra bioloji aktiv maddələr ifraz edir. Onların hər biri orqanizmdə müxtəlif təsirlər göstərə bilər.

Hirudin

Hirudin zəli ifrazatının ən yaxşı öyrənilmiş komponentidir. O, qanın laxtalanma prosesində iştirak edən trombin adlı fermentin fəaliyyətini zəiflədə bilir. Bu xüsusiyyət cərrahi əməliyyatlardan sonra bəzi hallarda qan dövranının yaxşılaşdırılmasına kömək edir.

Kalin

Kalin trombositlərin bir-birinə yapışmasını müvəqqəti ləngidə bilən maddələrdən biridir. Bu da qan axınının davam etməsinə müəyyən qədər dəstək verə bilər.

Hialuronidaza

Bu ferment toxumalar arasında maddələrin yayılmasını asanlaşdırır. Elmi araşdırmalarda onun bioaktiv maddələrin toxumalara keçməsinə kömək edə biləcəyi qeyd olunur.

Digər bioaktiv maddələr

Zəli ifrazatında damar genişlənməsinə, iltihab proseslərinə və qan axınına təsir göstərə bilən başqa maddələr də aşkar edilib. Lakin onların hamısının klinik əhəmiyyəti hələ də araşdırılır.

Zəlinin elmi cəhətdən öyrənilmiş faydaları

İnternetdə zəli haqqında çoxsaylı iddialar dolaşır. Lakin onların hamısı elmi sübutlarla təsdiqlənmir. Buna görə yalnız etibarlı araşdırmalarla dəstəklənən məlumatlara əsaslanmaq vacibdir.

Rekonstruktiv cərrahiyyədə istifadəsi

Bu gün hirudoterapiyanın ən güclü elmi sübutlara malik olduğu sahə rekonstruktiv və plastik cərrahiyyədir. Dəri, qulaq, barmaq və digər toxumaların köçürülməsindən sonra venoz qan dövranı pozulduqda tibbi zəlilərdən istifadə edilə bilər. Bu yanaşma bəzi hallarda toxumanın yaşama şansını artırmağa kömək edir.

Qan dövranının dəstəklənməsi

Zəli ifrazatındakı bioaktiv maddələr qan axınının müvəqqəti yaxşılaşmasına kömək edə bilər. Lakin bu təsir hər xəstə üçün eyni deyil və yalnız tibbi göstəriş olduqda nəzərə alınmalıdır.

Ağrının azalmasına mümkün təsiri

Bəzi klinik tədqiqatlarda diz osteoartriti kimi xəstəliklərdə zəli terapiyasından sonra ağrı səviyyəsinin azaldığı müşahidə olunub. Bununla belə, bu nəticələr bütün xəstəliklərə aid edilə bilməz və əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

İltihab proseslərinə təsiri

Laboratoriya və bəzi klinik tədqiqatlar zəli ifrazatında olan müəyyən maddələrin iltihab reaksiyalarına təsir göstərə biləcəyini göstərir. Ancaq bu təsirin gündəlik tibbi praktikada hansı xəstə qrupları üçün faydalı olduğu hələ tam müəyyən edilməyib.

Mif və Həqiqət

Mif:

Zəli bütün xəstəlikləri sağaldır.

Həqiqət:

Belə bir fikir elmi baxımdan doğru deyil. Müasir tibbdə zəli terapiyası yalnız müəyyən hallarda tətbiq olunur və bütün xəstəliklər üçün universal müalicə üsulu hesab edilmir.

Mif:

Evdə zəli qoymaq təhlükəsizdir.

Həqiqət:

Ev şəraitində və ya nəzarətsiz şəkildə tətbiq edilən zəli terapiyası infeksiya, uzunmüddətli qanaxma və digər ağırlaşmalar yarada bilər. Bu prosedur yalnız müvafiq qaydalara əməl olunan şəraitdə və təcrübəli mütəxəssis tərəfindən aparılmalıdır.

İlahə BAYINDIR