Qlobal iqtisadiyyatda davam edən qeyri-müəyyənlik, enerji bazarlarında qiymət dəyişkənliyi və beynəlxalq ticarətdə müşahidə olunan yeni tendensiyalar Azərbaycan iqtisadiyyatına da təsir göstərməkdə davam edir. İqtisadçılar hesab edirlər ki, ölkə iqtisadiyyatı üçün əsas vəzifələrdən biri makroiqtisadi sabitliyin qorunması, qeyri-neft sektorunun inkişafının sürətləndirilməsi və inflyasiya risklərinin nəzarətdə saxlanılmasıdır.
Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas gəlir mənbələrindən biri enerji sektorudur. Dünya bazarında neft qiymətlərində baş verən dəyişikliklər dövlət büdcəsinin gəlirlərinə, ixrac göstəricilərinə və valyuta daxilolmalarına birbaşa təsir göstərir.
İqtisadçılar bildirirlər ki, enerji gəlirləri iqtisadi sabitliyin qorunmasına mühüm töhfə versə də, uzunmüddətli inkişaf üçün qeyri-neft sektorunun payının artırılması əsas prioritet olaraq qalır.
Son illərdə sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm, informasiya texnologiyaları və logistika sahələrinin inkişafı istiqamətində həyata keçirilən layihələr iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi məqsədi daşıyır.
Ekspertlərin fikrincə, ixracın yalnız enerji məhsullarından asılı olmaması üçün yerli istehsalın genişləndirilməsi, emal sənayesinin inkişafı və yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bununla yanaşı, kiçik və orta sahibkarlığın maliyyə resurslarına çıxışının asanlaşdırılması, vergi güzəştlərinin genişləndirilməsi və rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı qeyri-neft sektorunun rəqabət qabiliyyətini artıran əsas amillər hesab edilir.
Qiymət dəyişiklikləri həm istehlakçıların gündəlik xərclərinə, həm də sahibkarların fəaliyyətinə təsir göstərən əsas iqtisadi göstəricilərdən biridir.
Ərzaq məhsulları, nəqliyyat, kommunal xidmətlər və istehsal xərclərində baş verən dəyişikliklər biznesin maya dəyərini artırır. Bu isə bəzi hallarda məhsul və xidmətlərin satış qiymətlərinə təsir göstərir.
İqtisadçılar bildirirlər ki, gəlirlərin artım tempi qiymət artımını üstələmədiyi hallarda əhalinin alıcılıq qabiliyyəti zəifləyir. Nəticədə ailələr xərclərini yenidən planlaşdırmağa, qeyri-zəruri alışlardan imtina etməyə və qənaət rejiminə keçməyə üstünlük verirlər.
Biznes nümayəndələrinin sözlərinə görə, maliyyə resurslarına çıxış, kredit faizləri, logistika xərcləri və idxal olunan xammalın qiymətindəki dəyişikliklər sahibkarların fəaliyyətinə təsir edən əsas amillər sırasındadır.
Ekspertlər hesab edirlər ki, rəqabət mühitinin gücləndirilməsi, sahibkarlığın maliyyələşdirilməsinin genişləndirilməsi və rəqəmsal xidmətlərin artırılması iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə müsbət təsir göstərə bilər.
İqtisadi inkişafın davamlı olması üçün daxili və xarici investisiyaların cəlb edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, hüquqi sabitlik, şəffaf biznes mühiti, infrastruktur layihələrinin genişləndirilməsi və investorların hüquqlarının qorunması investisiya axınının artmasına şərait yaradan əsas amillərdir.
Xüsusilə sənaye parkları, azad iqtisadi zonalar və “yaşıl enerji” layihələri yaxın illərdə yeni investisiya imkanları yarada bilər.
Son illərdə elektron ticarətin, rəqəmsal ödənişlərin və elektron xidmətlərin genişlənməsi iqtisadiyyatın yeni inkişaf istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, süni intellekt, rəqəmsal texnologiyalar və innovativ həllərin tətbiqi məhsuldarlığın artmasına, biznes proseslərinin optimallaşdırılmasına və yeni iş yerlərinin yaradılmasına töhfə verə bilər.
İqtisadiyyatdakı struktur dəyişiklikləri əmək bazarına da təsir edir. Rəqəmsal bacarıqlara malik mütəxəssislərə tələbat artır, informasiya texnologiyaları, maliyyə, logistika və mühəndislik sahələrində yeni iş imkanları yaranır.
Eyni zamanda, iqtisadçılar peşə təhsilinin əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşdırılmasının vacibliyini vurğulayırlar.
Mütəxəssislərin fikrincə, qarşıdakı dövrdə makroiqtisadi sabitliyin qorunması, qeyri-neft ixracının artırılması, investisiya mühitinin daha da yaxşılaşdırılması və sahibkarlığın dəstəklənməsi iqtisadi siyasətin əsas istiqamətlərindən olacaq.
Onların qənaətinə görə, istehsalın genişləndirilməsi, innovasiyaların tətbiqi və insan kapitalına yatırımların artırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının uzunmüddətli dayanıqlı inkişafını təmin edə biləcək əsas amillər sırasında yer alır.
İqtisadçılar vurğulayırlar ki, qlobal iqtisadiyyatda baş verən dəyişikliklər fonunda çevik iqtisadi siyasət, maliyyə intizamı və özəl sektorun inkişafına yönəlmiş islahatlar ölkənin iqtisadi dayanıqlığının qorunmasında həlledici rol oynayacaq.
Natəvan Bəydili
