Güney Azərbaycan Türk Millətinin Birləşmə Probleminin Sosial-Siyasi Analizi
Tarix göstərir ki, heç bir millət yalnız say üstünlüyü ilə azadlıq əldə etməyib. Millətləri ayaqda saxlayan əsas qüvvə milli şüur, onu istiqamətləndirən isə ziyalı və aydın təbəqədir. Əgər bu təbəqə ortaq strateji hədəf ətrafında birləşmirsə, toplum ya passivləşir, ya da yad siyasi layihələrin alətinə çevrilir.
Bu gün 40 milyondan artıq Güney Azərbaycan Türk Millətinin qarşısında duran ən mühüm sual budur. Nə üçün bizim ziyalı və aydınlarımız ümumi bir milli platformada birləşə bilmirlər?
Bu yazı həmin problemin köklərini, tarixi paralellərini və mümkün çıxış yollarını araşdırır.
I. Tarixi Travma və Elita Kəsintisi 1925-ci ildə Rza Şah Pəhləvi hakimiyyətə gəldikdən sonra mərkəzləşdirilmiş fars millətçiliyi siyasəti sistemli şəkildə tətbiq edildi. Ana dilində təhsil qadağan olundu, regional kimliklər zəiflədirildi. 1945–1946-cı illərdə Seyid Cəfər Pişəvəri rəhbərliyində qurulan Milli Hökumətin süqutu isə ziyalı təbəqənin ya fiziki məhvi, ya da mühacirətə məcbur edilməsi ilə nəticələndi.
Nəticə:
Bir millətin intellektual onurğası qırıldı. Elita davamlılığı pozulduqda isə milli strateji düşüncə nəsillərarası ötürülə bilmir. Bu boşluğu isə ya qorxu, ya da adaptasiya doldurur.
II. Milli Şüurun Sistemli Aşındırılması
Milli şüur təkcə emosional bağlılıq deyil; bu, tarixi bilik + siyasi məqsəd + kollektiv gələcək təsəvvürü deməkdir. 100 ildən artıq assimilyasiya siyasəti nəticəsində. Ana dilində akademik istehsal məhdudlaşdırıldı Milli tarix təhrif edildi “Regional kimlik” anlayışı “etnik folklor” səviyyəsinə endirildi Milli hədəf yerinə sistem daxilində karyera prioritet oldu.Bu proses nəticəsində ziyalı təbəqənin bir hissəsi. Sistem daxilində mövqe qorumağa çalışdı.Milli məsələni ikinci plana atdı.“Realizm” adı altında strateji passivliyi normallaşdırdı.Bu isə şüurun yetimləşməsi deməkdir.
III. Parçalanma Sindromu: Liderçilik, Ego və Platformasızlıq
Birlik üçün üç şərt lazımdır.Ortaq ideoloji baza,Strateji yol xəritəsi,İntizamlı təşkilatlanma.Bu şərtlər olmadıqda fərdi təşəbbüslər çoxalır, lakin nəticə vermir.
Tarixdə uğurlu nümunələrə baxaq:
Mustafa Kemal Atatürk müxtəlif fraksiyaları ortaq dövlət ideyası ətrafında topladı. Mahatma Gandhi fərqli ideoloji qrupları Britaniya müstəmləkəçiliyinə qarşı vahid mübarizəyə səfərbər etdi. Hər iki halda ortaq hədəf şəxsiyyətlərdən üstün tutuldu.Bizdə isə tez-tez müşahidə olunan vəziyyət. Şəxsi platformalar milli platformadan üstün tutulurTaktiki fərqlər strateji düşmənçiliyə çevrilir.Emosional polemika struktur quruculuğunu əvəz edir
IV. Yad Siyasi Axınlara Səfərbərlik.Milli şüur zəiflədikdə boşluğu başqa ideoloji mərkəzlər doldurur.İran mərkəzçi “reformizm”,Şahçı nostalgiyalar.Regional separat manipulyasiyalar.Xarici güclərin geosiyasi oyunları.Bu axınlar arasında parçalanan ziyalı təbəqə öz xalqının müstəqil strateji layihəsini formalaşdıra bilmir.
Halbuki əsas sual sadədir:
Güney Azərbaycan Türk Millətinin öz dövlət modeli varmı? Əgər yoxdur və ya sistemləşdirilməyibsə, birlik də spontan olmayacaq.
V. Psixoloji Faktor: Qorxu və Adaptasiya
Uzunmüddətli repressiya mühitində formalaşan ziyalı davranışı.Riskdən qaçma,ctimai məsuliyyətdən uzaqlaşma,“Vaxtı deyil” arqumenti. Bu sindrom təkcə siyasi deyil, psixoloji travmadır. Bir millətin ziyalısı qorxursa, toplum çaşqın qalır.
VI. Çıxış Yolu: Milli Şüurun Yenidən Qurulması
Birləşmə çağırışı emosional şüarla deyil, strukturla mümkündür.
- Ortaq Minimum Platforma
- Ana dilində təhsil
- Mədəni muxtariyyət
- Özünüidarə prinsipi
- Uzunmüddətli dövlət modeli müzakirəsi
- Akademik Milli Mərkəzlər
- Tarix, hüquq və iqtisadi model üzərində işləyən müstəqil intellektual şura
- Siyasi emosiyadan uzaq analitik istehsal
- Diaspora Sinxronizasiyası
- Dağınıq fərdi fəaliyyət yox
- Koordinasiyalı strategiya
- Milli Şüur Kampaniyası
- Tarixi travmanın izahı
- Dövlət düşüncəsinin öyrədilməsi
- Gənclərin strateji təhsili
Nəticə
Ziyalıların birləşməməsi səbəb deyil — nəticədir.
Səbəb:
Elita kəsintisi.Assimilyasiya siyasəti.Platformasızlıq.Psixoloji qorxu.Strateji modelin olmaması.Əgər milli şüur yenidən qurularsa, birlik qaçılmaz olacaq.Çünki birlik çağırışla deyil, şüurla başlayır.
Yekun Tezisi
Güney Azərbaycan Türk Millətinin əsas problemi say deyil, şüurdur.
40 milyonluq toplumun gələcəyi onun ziyalı təbəqəsinin strateji məsuliyyət hissindən asılıdır.
Əgər ziyalı öz xalqının hədəfini beynində dəqiqləşdirməyibsə, xalq yad hədəflərə səfərbər olacaq.
Milli şüur yetim qaldıqca birlik də yetim qalacaq.
Cənubi Azərbaycan Milli Məşvərət Şurası
Riza Qaraçay
