Ayın sonunda pulun hara getdiyini anlamırsınızsa, daha çox qazanmaq həmişə problemi həll etməyə bilər. Əsas məsələ gəliri düzgün bölmək və kiçik də olsa, müntəzəm şəkildə pul kənara qoymaqdır.
Pul yığmaq üçün mütləq yüksək maaşa sahib olmaq lazım deyil. Əsas olan gəliri, gündəlik xərcləri və qənaət məqsədini əvvəlcədən müəyyənləşdirməkdir. Büdcə də məhz bunun üçün lazımdır: ay ərzində nə qədər pul daxil olduğunu və hara xərcləndiyini görməyə imkan verir.
Bəs aylıq büdcəni necə düzgün bölmək olar? Gəlin sadə üsullara baxaq.
Aylıq büdcə nədir?
Aylıq büdcə müəyyən müddət ərzində əldə etdiyiniz gəliri necə xərcləyəcəyinizi və nə qədərini yığacağınızı göstərən maliyyə planıdır.
Ən sadə formada büdcəni üç hissəyə ayırmaq olar:
- Vacib ehtiyaclar
- İstək və əyləncə xərcləri
- Yığım və maliyyə məqsədləri
Belə bölgü pulun ayın əvvəlində necə istifadə olunacağını müəyyənləşdirməyə və ayın sonunda gözlənilməz çatışmazlıqla üzləşməməyə kömək edir.
50/30/20 qaydası nədir?
Büdcə hazırlamaq üçün ən çox tanınan modellərdən biri 50/30/20 qaydasıdır.
Bu modelə əsasən xalis gəlirin:
50 faizi – ehtiyaclara
Bura kirayə və ya ev xərcləri, ərzaq, kommunal ödənişlər, nəqliyyat və digər zəruri xərclər daxil edilə bilər.
30 faizi – istəklərə
Restoran, əyləncə, alış-veriş, səyahət və vacib olmayan digər xərclər bu kateqoriyaya düşür.
20 faizi – yığıma
Bu hissə qənaət, fövqəladə hallar üçün fond və digər maliyyə məqsədləri üçün nəzərdə tutula bilər.
Məsələn, aylıq gəliriniz 1000 manatdırsa, başlanğıc olaraq belə bölgü edə bilərsiniz:
| Kateqoriya | Faiz | Məbləğ |
|---|---|---|
| Ehtiyaclar | 50% | 500 manat |
| İstəklər | 30% | 300 manat |
| Yığım | 20% | 200 manat |
Ancaq bu bölgünü hər kəs eyni şəkildə tətbiq edə bilməz. Kirayə, kredit, ailə xərcləri və gəlirin səviyyəsinə görə faizləri dəyişmək normaldır.
Maaş alan kimi pul yığmağa başlayın
Bir çox insan ay ərzində xərclədikdən sonra qalan pulla qənaət etməyə çalışır. Problem də məhz burada yaranır: çox vaxt ayın sonunda yığmağa heç nə qalmır.
Daha praktik yanaşma isə əvvəlcə yığmaq, sonra xərcləməkdir.
Məsələn, maaşınız hesabınıza daxil olduqda dərhal 50 və ya 100 manat ayırıb ayrıca yığım hesabına köçürə bilərsiniz.
Kiçik məbləğ belə müntəzəm olduqda zamanla böyüyür. Avtomatik köçürmə qurmaq da qənaət vərdişini davam etdirməyi asanlaşdıra bilər.
Xərclərinizi bir ay ərzində izləyin
Pul yığmağa başlamazdan əvvəl pulunuzun hara getdiyini bilməlisiniz.
Bunun üçün ən azı bir ay ərzində bütün xərcləri qeyd edin:
- market alış-verişi;
- nəqliyyat;
- kommunal ödənişlər;
- restoran və kafe;
- onlayn alış-veriş;
- abunəliklər;
- kredit ödənişləri;
- əyləncə;
- digər xərclər.
Hətta kiçik məbləğləri də yazmaq vacibdir. Çünki ay ərzində bir neçə dəfə edilən kiçik alışlar birlikdə ciddi məbləğə çevrilə bilər.
Maliyyə büdcəsinin real olması üçün əvvəlki ayların bank çıxarışlarına və faktiki xərclərə baxmaq faydalıdır. Daha seyrək baş verən xərcləri də unutmaq olmaz.
Lazımsız abunəlikləri dayandırın
İstifadə etmədiyiniz tətbiq, platforma və digər aylıq abunəlikləri yoxlayın.
Məsələn, ayda 5 manatlıq üç müxtəlif xidmət istifadə etmirsinizsə, bu, ildə 180 manat edir.
Bu səbəbdən ayda bir dəfə bank tətbiqinizə baxaraq təkrarlanan ödənişləri yoxlamaq faydalı vərdişdir.
Market alış-verişinə əvvəlcədən hazırlaşın
Pul yığmaq istəyənlər üçün ən sadə üsullardan biri market xərclərini nəzarətdə saxlamaqdır.
Marketə getməzdən əvvəl:
- Evdə olan ərzaqları yoxlayın.
- Lazım olan məhsulların siyahısını hazırlayın.
- Təxmini büdcə müəyyənləşdirin.
- Siyahıda olmayan məhsulları almaq üçün özünüzə limit qoyun.
Beləliklə, ehtiyac olmayan məhsullara xərclənən pulun qarşısını almaq daha asan olur.
“24 saat qaydası” ilə impulsiv alış-verişi azaldın
Bahalı və vacib olmayan bir məhsul almaq istəyirsinizsə, dərhal ödəniş etmək əvəzinə 24 saat gözləyin.
Bir gün sonra həmin məhsula hələ də ehtiyacınız olduğunu düşünürsünüzsə, alış qərarını yenidən qiymətləndirə bilərsiniz.
Bu üsul xüsusilə onlayn alış-veriş zamanı faydalı ola bilər.
Pul yığmaq üçün konkret məqsəd qoyun
“Pul yığacağam” demək əvəzinə konkret hədəf müəyyənləşdirmək daha faydalıdır.
Məsələn:
- 6 ay ərzində 1200 manat yığmaq;
- yeni telefon üçün 800 manat toplamaq;
- tətil üçün 1500 manat ayırmaq;
- fövqəladə hallar fondu yaratmaq.
Məqsəd konkret olduqda hər ay nə qədər pul ayırmalı olduğunuzu hesablamaq da asanlaşır.
Məsələn, 1200 manat toplamaq istəyirsinizsə və bunun üçün 12 ay vaxtınız varsa:
1200 ÷ 12 = 100 manat
Deməli, ayda 100 manat yığmaqla məqsədə çatmaq mümkündür.
Fövqəladə hallar üçün ayrıca pul saxlayın
Yığımın məqsədi yalnız böyük alış-veriş etmək olmamalıdır.
Gözlənilməz xərc – məsələn, avtomobil təmiri, evdə nasazlıq və ya gəlirin müvəqqəti azalması – büdcəni poza bilər. Buna görə ayrıca fövqəladə hallar fondu yaratmaq maliyyə planının vacib hissələrindən biridir.
Bu fondun əsas məqsədi gözlənilməz vəziyyət zamanı kredit və ya borca müraciət etmək ehtiyacını azaltmaqdır.
İlk mərhələdə böyük məbləğ toplamaq çətin görünürsə, kiçik məbləğlə başlayın. Əsas məsələ yığım vərdişini formalaşdırmaqdır.
Kredit və borcları büdcədə ayrıca nəzərə alın
Əgər kredit və ya digər borclarınız varsa, onları aylıq büdcədə ayrıca göstərin.
Məsələn:
Aylıq gəlir: 1500 manat
- Ev və kommunal xərclər – 500 manat
- Ərzaq – 250 manat
- Nəqliyyat – 100 manat
- Kredit ödənişi – 200 manat
- Digər xərclər – 200 manat
- Yığım – 150 manat
- Ehtiyat – 100 manat
Bu sadəcə nümunədir. Hər insanın real büdcəsi gəlirinə, yaşayış xərclərinə və borclarına görə fərqli olacaq.
Gündəlik kiçik qənaətlər böyük fərq yarada bilər
Pul yığmaq üçün həyatınızı tamamilə dəyişmək lazım deyil.
Məsələn:
- evdən su və qəhvə götürmək;
- tez-tez sifariş edilən yeməkləri azaltmaq;
- istifadə olunmayan abunəlikləri bağlamaq;
- plansız alış-verişdən uzaq durmaq;
- endirimə görə deyil, ehtiyaca görə alış etmək;
- həftəlik xərclərə limit qoymaq.
Bu addımların hər biri təkbaşına böyük görünməyə bilər. Ancaq uzun müddət davam etdirildikdə nəticə verə bilər.
Aylıq büdcəni hər ay yenidən yoxlayın
Büdcə bir dəfə hazırlanıb kənara qoyulan sənəd deyil.
Ayın sonunda özünüzə üç sual verin:
1. Ən çox pulumu hara xərclədim?
2. Hansı xərcləri azaltmaq mümkün idi?
3. Bu ay nə qədər pul yığa bildim?
Sonra növbəti ayın büdcəsini buna uyğun dəyişin.
Gəlir və xərclər dəyişdikcə büdcəni də yeniləmək lazımdır.
1000 manat maaş alan şəxs necə büdcə qura bilər?
Sadə nümunəyə baxaq.
Tutaq ki, aylıq xalis gəlir 1000 manatdır.
Başlanğıc modeli belə ola bilər:
- 500 manat – vacib ehtiyaclar;
- 300 manat – şəxsi və əlavə xərclər;
- 150 manat – yığım;
- 50 manat – gözlənilməz xərclər.
Əgər 150 manat yığmaq çətindirsə, 100 manatla başlamaq olar.
Əsas məqsəd ilk aydan mükəmməl büdcə qurmaq deyil. Əsas məqsəd gəlirin müəyyən hissəsini davamlı olaraq kənara qoymaqdır.
Pul yığmaq üçün ən vacib 5 qayda
Qısa şəkildə desək, qənaət etmək istəyirsinizsə:
- Gəlirinizi və xərclərinizi dəqiq bilin.
- Maaş aldığınız gün müəyyən məbləği kənara qoyun.
- Lazımsız və təkrarlanan xərcləri azaldın.
- Konkret yığım məqsədi müəyyənləşdirin.
- Fövqəladə hallar üçün ayrıca fond yaradın.
Tez-tez verilən suallar
Maaş azdırsa, pul yığmaq mümkündürmü?
Bəli. Məbləğ kiçik olsa belə, müntəzəm yığım vərdişi yaratmaq mümkündür. Hətta ayda 20–50 manatla başlamaq bəzi insanlar üçün daha real ola bilər.
50/30/20 qaydasına mütləq əməl etmək lazımdır?
Xeyr. Bu, büdcə qurmaq üçün sadə başlanğıc modelidir. Gəliriniz və xərcləriniz fərqlidirsə, nisbətləri öz vəziyyətinizə uyğun dəyişə bilərsiniz.
Pul yığmağa haradan başlamaq lazımdır?
Əvvəlcə bir ay ərzində bütün xərclərinizi qeyd edin. Daha sonra azaldılması mümkün olan xərcləri müəyyənləşdirin və gəlirin müəyyən hissəsini ayrıca yığım üçün ayırın.
Fövqəladə hallar fondu nə üçün lazımdır?
Bu fond gözlənilməz xərclər zamanı büdcənizi qorumağa kömək edə bilər. Beləliklə, hər gözlənilməz xərc üçün borc almaq ehtiyacı azala bilər.
Pul yığmağın ən sadə yolu hansıdır?
Ən sadə üsullardan biri avtomatik yığım yaratmaqdır. Maaş daxil olduqdan sonra müəyyən məbləğin avtomatik olaraq ayrıca hesaba köçürülməsi qənaəti vərdişə çevirməyə kömək edə bilər.
Nəticə
Pul yığmaq üçün əsas məsələ nə qədər qazandığınızdan çox, qazandığınız pulu necə idarə etdiyinizdir.
Əvvəlcə gəlirinizi və xərclərinizi yazın. Daha sonra vacib ehtiyacları, şəxsi istəkləri və yığımı ayrı-ayrı kateqoriyalara bölün. 50/30/20 kimi sadə qaydadan başlanğıc nöqtəsi kimi istifadə edə bilərsiniz, lakin onu öz gəlirinizə uyğunlaşdırmaq daha vacibdir.
Ən əsası isə kiçik məbləğlə başlamaqdan çəkinməyin. Davamlı yığım və real büdcə planı zaman keçdikcə maliyyə vəziyyətinizi daha yaxşı idarə etməyə kömək edə bilər.
Qeyd: Bu məqalə ümumi maliyyə maarifləndirməsi məqsədi daşıyır və fərdi maliyyə məsləhəti deyil. Kredit, investisiya və digər maliyyə qərarları verməzdən əvvəl şəxsi vəziyyətinizi və müvafiq şərtləri ayrıca qiymətləndirin.
İlahə BAYINDIR
