Qlobal iqtisadiyyat təkcə planlaşdırılan proseslərlə deyil, həm də əvvəlcədən proqnozlaşdırılması çətin olan hadisələrlə formalaşır. Müharibələr, pandemiyalar, təbii fəlakətlər, maliyyə böhranları və siyasi qərarlar dünya bazarlarında qısa müddətdə ciddi dəyişikliklər yarada bilir.
Belə hadisələr baş verdikdə investorlar riskli aktivlərdən uzaqlaşaraq qızıl, dövlət istiqrazları və digər nisbətən təhlükəsiz investisiya vasitələrinə üstünlük verirlər. Bunun nəticəsində səhm bazarlarında kəskin enişlər, valyuta məzənnələrində dəyişikliklər və xammal qiymətlərində dalğalanmalar müşahidə olunur.
Maliyyə bazarlarında risklərin idarə edilməsində isə törəmə maliyyə alətləri mühüm rol oynayır. Fyuçers, opsion, forvard və svop kimi alətlər investorlara gələcək qiymət dəyişikliklərindən qorunmaq və ya bu dəyişikliklərdən gəlir əldə etmək imkanı yaradır.
Məsələn, neft qiymətlərinin artacağından ehtiyat edən bir şirkət fyuçers müqaviləsi bağlayaraq gələcək alış qiymətini əvvəlcədən müəyyən edə bilər. Bu yanaşma şirkətin xərclərini planlaşdırmasına və bazar risklərini azaltmasına kömək edir.
Bununla yanaşı, törəmə maliyyə alətləri yalnız riskdən qorunmaq üçün deyil, həm də spekulyativ məqsədlərlə istifadə olunur. Bu səbəbdən onlar yüksək gəlir potensialı ilə yanaşı, ciddi maliyyə riski də daşıyır.
Müasir dünyada iqtisadiyyat getdikcə daha mürəkkəb və qarşılıqlı əlaqəli sistemə çevrilir. Bir ölkədə baş verən gözlənilməz hadisə qısa müddət ərzində qlobal bazarlara təsir göstərə bilir. Məhz buna görə iqtisadçılar və investorlar üçün yalnız iqtisadi göstəriciləri deyil, həm də geosiyasi və sosial prosesləri diqqətlə izləmək böyük əhəmiyyət daşıyır.
Qlobal bazarların sabitliyi təkcə iqtisadi göstəricilərdən deyil, həm də gözlənilməz hadisələrə nə dərəcədə hazırlıqlı olmasından asılıdır. Bu isə risklərin düzgün qiymətləndirilməsini və müasir maliyyə alətlərindən səmərəli istifadəni daha da vacib edir.
Azərbaycan kimi enerji ixrac edən ölkələrdə qlobal neft qiymətlərindəki dəyişikliklər dövlət büdcəsinə, valyuta bazarına və investisiya mühitinə birbaşa təsir göstərə bilər.
İlahə BAYINDIR
