Son günlər Azərbaycanda qeydə alınan kriminal hadisələr bir daha göstərir ki, cinayətlərin xarakteri təkcə hüquq-mühafizə orqanlarının operativ fəaliyyətini deyil, həm də cəmiyyət daxilindəki sosial və psixoloji prosesləri əks etdirir. Məişət zəminində baş verən ölüm hadisələri, zorakılıq faktları və müxtəlif bölgələrdə qeydə alınan ağır cinayətlər ictimai təhlükəsizlik məsələsini yenidən gündəmə gətirib.
Son günlər mediada yer alan məlumatların təhlili göstərir ki, ən çox diqqət çəkən hadisələr ailədaxili münasibətlər, qısqanclıq, şəxsi münaqişələr və emosional gərginlik fonunda baş verir. Xüsusilə Xırdalanda ər-arvad arasında yaşanan münaqişənin ölümlə nəticələnməsi bir daha göstərdi ki, ailədaxili konfliktlərin vaxtında həll edilməməsi ağır nəticələrə səbəb ola bilir.
Bu tendensiya onu deməyə əsas verir ki, cinayətkarlıqla mübarizə yalnız hüquqi müstəvidə deyil, həm də psixoloji dəstək, ailə institutunun möhkəmləndirilməsi və erkən profilaktika tədbirləri ilə müşayiət olunmalıdır.
Kriminoloqların yanaşmasına görə, iqtisadi çətinliklər, işsizlik, ailə problemləri və psixoloji gərginlik insanların aqressiv davranış ehtimalını artıran amillər sırasındadır. Azərbaycanda son dövrlərdə qeydə alınan bəzi ağır cinayətlərdə də emosional qərarların və ani münaqişələrin əsas rol oynadığı müşahidə edilir.
Bu isə göstərir ki, hüquq-mühafizə tədbirləri ilə yanaşı, sosial müdafiə mexanizmlərinin gücləndirilməsi də cinayətlərin qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Daxili İşlər Nazirliyi və Baş Prokurorluq son hadisələrin əksəriyyəti üzrə qısa müddətdə şübhəli şəxslərin müəyyən edilərək saxlanıldığını bildirir. Bu, cinayətlərin açılma faizinin yüksək olduğunu göstərsə də, əsas məqsəd cinayət baş verdikdən sonra onun açılması deyil, baş verməsinin qarşısının alınması olmalıdır.
Profilaktik tədbirlərin genişləndirilməsi, risk qrupları ilə iş, məişət zorakılığı barədə müraciətlərə operativ reaksiya və ictimai maarifləndirmə bu baxımdan daha effektiv nəticə verə bilər.
Rəqəmsal dövrdə informasiya təsiri
Kriminal xəbərlərin sosial şəbəkələrdə sürətlə yayılması cəmiyyətdə təhlükəsizlik hissinə də təsir göstərir. Ayrı-ayrı hadisələrin geniş rezonans doğurması bəzən cinayətlərin kəskin artdığı təəssüratı yaratsa da, belə nəticələr çıxarmaq üçün yalnız bir neçə günün xəbərləri kifayət etmir. Obyektiv qiymətləndirmə üçün uzunmüddətli statistik göstəricilər əsas götürülməlidir.
Son günlər baş verən cinayət hadisələri göstərir ki, Azərbaycanda kriminal vəziyyətin təhlili yalnız hüquqi aspektdən deyil, sosial, psixoloji və ailə münasibətləri prizmasından da aparılmalıdır. Məişət zəminli münaqişələrin ağır cinayətlərə çevrilməsi, emosional qərarların faciəli nəticələr doğurması və zorakılıq hallarının davam etməsi profilaktik mexanizmlərin daha da gücləndirilməsini zəruri edir. Hüquq-mühafizə orqanlarının operativ fəaliyyəti mühüm rol oynasa da, cinayətlərin sayının azaldılması üçün cəmiyyətin bütün institutlarının – ailənin, təhsil sisteminin, sosial xidmətlərin və vətəndaş cəmiyyətinin birgə fəaliyyəti həlledici əhəmiyyət daşıyır.
Natəvan Bəydili
