Məktəblərdə qaydalar niyə pozulur? Təhsildə görünən və görünməyən problemlər
Məktəb uşağın yalnız dərs aldığı yer deyil, həm də qayda, məsuliyyət və ədalət anlayışlarını öyrəndiyi məkandır. Bəs məktəblərdə müəyyən qaydaların pozulması, valideyn və şagirdlərin narazılığına səbəb olan qərarlar və nəzarət mexanizmləri ilə bağlı suallar nə dərəcədə diqqətdədir?
Son illərdə təhsil sistemi ilə bağlı müzakirələr yalnız dərslərin keyfiyyəti və imtahan nəticələri ilə məhdudlaşmır. Məktəbdaxili idarəetmə, müəllim-şagird münasibətləri, valideynlərin müraciətlərinə münasibət, məktəb qaydalarının tətbiqi və qərarların şəffaflığı da cəmiyyətin diqqətində olan məsələlərdəndir.
Valideyn üçün əsas suallardan biri sadədir: məktəbdə qəbul edilən qərar hansı qaydaya əsaslanır?
Bəzən şagird və valideynlər müəyyən tələblərin onlara izah edilmədən tətbiq olunduğunu, eyni qaydanın müxtəlif hallarda fərqli şəkildə icra edildiyini və ya problemlə bağlı müraciətlərinə kifayət qədər aydın cavab ala bilmədiklərini bildirirlər. Belə vəziyyətlər məktəbə olan etimadı zəiflədə bilər.
Qayda var, bəs nəzarət necədir? Məktəbdə qaydaların olması öz-özlüyündə kifayət etmir. Əsas məsələ həmin qaydaların bütün şagirdlərə eyni prinsiplərlə tətbiq edilməsidir.Məktəb rəhbərliyinin qərarları, müəllimlərin davranışı və şagirdlərə münasibət müəyyən hüquqi və inzibati çərçivə daxilində olmalıdır. Əks halda məktəbdə nizam yaratmaq məqsədi ilə tətbiq edilən yanaşma özü narazılıq mənbəyinə çevrilə bilər.
Burada xüsusilə vacib məqam şagird hüquqlarının qorunmasıdır. Şagirdin intizam qaydalarına əməl etməsi tələb olunduğu kimi, onun ləyaqətinin, təhlükəsizliyinin və qanuni hüquqlarının qorunması da təmin edilməlidir.
Təhsil prosesinin mühüm tərəflərindən biri valideyn-məktəb əməkdaşlığıdır. Valideyn məktəbdə baş verən problemlə bağlı sual verdikdə onun müraciətinə aydın və əsaslandırılmış cavab verilməsi gözləntisi təbiidir. Əgər valideyn problemin həlli üçün müxtəlif ünvanlara müraciət etməli olur, lakin nəticə barədə kifayət qədər məlumat əldə edə bilmirsə, bu, idarəetmədə kommunikasiya probleminin olduğunu göstərə bilər.
Məhz buna görə məktəblərdə qərarların əsaslandırılması və valideynlərlə açıq kommunikasiya mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Məktəbdə yaranan problemlər yalnız şagird və valideynlərlə bağlı deyil. Müəllimlərin də əmək şəraiti, üzərlərindəki inzibati yük və rəhbərliklə münasibətləri təhsil mühitinə birbaşa təsir göstərir.
Müəllim özünü rahat və təhlükəsiz hiss etmədiyi, fikrini sərbəst ifadə edə bilmədiyi mühitdə keyfiyyətli tədris prosesinin qurulması çətinləşə bilər.Müəllim də təzyiq altında qala bilər.
Bu səbəbdən məktəbdə sağlam mühit yaratmaq yalnız şagirdlərə nəzarət etməkdən ibarət deyil. Rəhbərlik, müəllim, şagird və valideyn arasında qarşılıqlı hörmət və məsuliyyət mexanizmi formalaşdırılmalıdır.
Məktəbdə hər hansı qanunsuzluq və ya qayda pozuntusu ilə bağlı iddia səsləndirilirsə, məsələyə emosional yanaşmaq əvəzinə konkret faktlar araşdırılmalıdır. Hansı qərar qəbul edilib? Bu qərarın hüquqi əsası nədir? Eyni vəziyyətdə digər şagirdlərə necə münasibət göstərilib? Valideynin müraciətinə hansı cavab verilib? Məktəb rəhbərliyi və aidiyyəti qurumlar məsələyə necə reaksiya verib? Bu sualların cavabları ortaya qoyulmadan konkret məktəbi və ya şəxsi günahlandırmaq düzgün olmaz. Əsas məsələ etimaddır.Təhsil sistemində qaydaların işləməsi üçün yalnız inzibati nəzarət kifayət etmir. Məktəbdə həm də etimad mühiti olmalıdır.
Valideyn bilməlidir ki, onun müraciəti dinləniləcək. Şagird bilməlidir ki, onun hüquqları qorunur. Müəllim bilməlidir ki, ona münasibətdə də ədalətli yanaşma tətbiq edilir. Məktəb rəhbərliyi isə qəbul etdiyi qərarların məsuliyyətini daşımalıdır.
Çünki məktəbdə baş verən hər bir hadisə yalnız həmin günün problemi deyil. Məktəb uşağın dövlətə, qanuna, ədalətə və cəmiyyətə münasibətinin formalaşdığı əsas məkanlardan biridir.
Ona görə də məktəblərdə qayda yalnız tələb kimi deyil, hamı üçün eyni şəkildə tətbiq olunan prinsip kimi işləməlidir. Təhsildə keyfiyyətli nəticə isə yalnız yaxşı dərslik və yüksək nəticələrlə deyil, həm də şəffaf, təhlükəsiz və ədalətli məktəb mühiti ilə ölçülür.
Natəvan Bəydili
