ELAZ.İNFO bu gün sizi heyvanlar aləminin ən sirli və təhlükəli tərəflərindən birinə, təbii akustik silahların dünyasına aparır. Təsəvvür edin ki, bir səs o qədər güclü, o qədər dəqiq tənzimlənmişdir ki, o, ovunu anında iflic edə bilər, hətta öldürə bilər. Bu, fantastik film ssenarisi deyil, bəzi heyvanların milyonlarla il ərzində təkmilləşdirdiyi real sağ qalma mexanizmidir.
İlk akustik silah nümunəmiz okeanın dərinliklərində yaşayan kiçik bir canlıdır. Təxminən 3-5 sm ölçüsündə olan tapança kreveti, öz iri, xüsusi quruluşlu qısqacını o qədər sürətlə sıxır ki, suyun altında “akustik partlayış” yaradır. Bu an: Təxminən 210 desibelə çatır (bu, reaktiv təyyarənin uçuş səsindən daha bərkdir). Qısqac bağlandıqda suyun temperaturu bir anlıq 5000 dərəcə Selsiyə (Günəşin səth temperaturuna yaxın) yüksəlir. Yaranan hava qabarcığı partlayaraq yaxınlıqdakı kiçik balıqları və digər ovları şok dalğası ilə anında iflic edir.
Yarasalar zamanın izini səs vasitəsilə tapmağa (exolokasiya) öyrəşmiş canlılardır. Lakin bəzi yarasa növləri bu sistemi təkcə naviqasiya üçün deyil, həm də ovlamaq üçün istifadə edirlər. Onlar ultra səs dalğalarını elə bir tezliyə kökləyirlər ki, ov etdikləri kəpənəklərin və ya cüclərin bədənində rezonans yaradaraq onları iflic edirlər. Kəpənəklər səs dalğasını hiss etdikdə yerə yıxılır və yarasa üçün asan yem olur.
Heyvanlar aləminin bu heyrətamiz mexanizmləri insan texnologiyasına da təsir edir. Hərbi sahədə “sonik silahlar” (səs gücü ilə insanları təsirsiz hala gətirən qurğular) məhz tapança krevetinin və yarasaların bu təbii akustik taktikasından ilhamlanaraq inkişaf etdirilir. Səsin sadəcə eşitmək üçün deyil, həm də bir qüvvə kimi istifadə oluna bilməsi təbiətin ən mürəkkəb sirlərindən biridir.
Ruslan MƏMMƏDOV
