Dünyanın ən qədim “saatları”: Şərqin və Qərbin sirli zaman maşınları
ELAZ.İNFO bu gün sizi zamanın izi ilə maraqlı bir səyahətə çıxarır. Müasir dövrdə smartfonlarımıza bir saniyəlik baxışla vaxtı öyrənməyə öyrəşmişik. Lakin qədim insanlar zamanı ölçmək üçün təbiətin gücündən və mühəndislik dahiliyindən istifadə edərək heyrətamiz qurğular yaratmışdılar.
Qədim Misirdə vaxtı ölçmək üçün istifadə edilən günəş saatları (obelisklər) təkcə zamanı göstərmirdi, həm də memarlıq incisi hesab olunurdu. Lakin günəş batdıqdan sonra vaxtı necə bilirdilər? Su saatları (Klepsidra): Qədim Yunanıstan və Çində geniş yayılmışdı. Su bir qabdan digərinə damcıladıqca səviyyə dəyişir və vaxtı müəyyən edirdi. Od saatları: Yaxın Şərqdə üzərində işarələr olan xüsusi şamlar yandırılırdı. Şamın ərimə sürətinə görə keçən saatlar hesablanırdı.
1901-ci ildə Yunanıstan sahillərində tapılan Antikitera mexanizmi alimləri hələ də şoka salır. Eramızdan əvvəl 150-ci ilə aid edilən bu cihaz, dünyanın ilk “analoq kompüteri” hesab olunur. O, təkcə vaxtı deyil, həm də planetlərin hərəkətini və ay tutulmalarını dəqiqliklə hesablayırdı. Bu mexanizmin mürəkkəbliyinə bərabər olan cihazlar Avropada yalnız 14-cü əsrdə – yəni 1500 il sonra yaradılmağa başlandı.
Heç düşünmüsünüzmü ki, niyə saatlar tərsinə deyil, məhz sağa doğru hərəkət edir? Bunun səbəbi şimal yarımkürəsində icad edilən günəş saatlarıdır. Günəş səmada hərəkət etdikcə, saatın ortasındakı dirəyin kölgəsi sağa doğru (saat əqrəbi istiqamətində) fırlanırdı. Əgər saatlar cənub yarımkürəsində kəşf edilsəydi, bəlkə də bu gün bütün əqrəblər əksinə dövr edəcəkdi.
Ruslan MƏMMƏDOV
