Türklərdə ad qoyma törəni mədəni və ənənəvi olaraq çox mühüm yeri vardır. Qədim türk cəmiyyətlərində ad qoyma mərasimləri ümumiyyətlə uşaq doğulduqdan sonra müəyyən müddət ərzində keçirilirdi. Bu mərasimlərin ailə və cəmiyyət tərəfindən yeni doğulan uşağı qarşılaması, ona şəxsiyyət və məna verməsi xüsusi məna kəsb edirdi. Adlandırma mərasimi ilə bağlı bəzi ənənəvi təcrübələr aşağıdakılardır:
Adın Anlamı və Seçimi:
Qədim türklərdə adlar önəmli məna daşıyır və adətən doğulan uşağın taleyini, xarakterini və ya ailəsinin gözləntilərini əks etdirirdi. Bundan əlavə, yeni doğulan uşağa ad verilərkən əcdadların adı, qəhrəmanlıq hekayələrindəki personajlar və ya təbiət elementləri kimi simvolik mənalar da nəzərə alınıb.
Müqəddəs Adlar:
Xüsusilə İslam dininin qəbulundan sonra türklər arasında dini ünsürlərlə bağlı adların qoyulması ənənəsi geniş yayılmışdır. Bununla belə, qədim türklər arasında təbiətə və göyə aid adlar da kifayət qədər geniş yayılmışdır. “Alp” (qəhrəman) və “Bəy” kimi titullar da ad kimi verilirdi.
Ad vermə vaxtı:
Ad qoyma mərasimi adətən uşağın doğulmasının 7-ci və ya 40-cı günündə keçirilirdi. Bu, uşağın sağlam olduğuna və sağ qalacağına işarə idi. Ancaq bu dövr dəyişə bilirdi, bəzi yerli ənənələr bu mərasimi fərqli tarixlərdə keçirməyə üstünlük verirdi. Bəzən olurdu ki, uşaq hansısa bir gördüyü işə görə nə zaman uğur qazanırdısa və ya hansısə mənfi cəhəti olurdusa ona layiq olduğu gerçək adı o zaman verirdilər və beləcə uzun illər lazım olurdu. Gerçək adını almasına qədər isə uşaq bir növü müvəqqəti başqa adla çağrılırdı. Bu haqda “Dədə Qorqud ” dastanında da yetərincə bilgilər verilib.
Ailə və İcma İştirakı:
Türklərdə adlandırma mərasimi təkcə ailənin deyil, həm də ətraf kəndlilərin və ya icma üzvlərinin iştirak etdiyi böyük bir tədbir olurdu. Mərasimdə mahnılar oxunub, dualar oxunub, uşağa ad verilib. Bu mərasimlər gah şənlik, gah da daha sakit şəraitdə keçirilirdi.
Uşağa gələcək arzular:
Uşağa edilən dualar və arzular ad qoyma mərasimlərində çox vaxt yer alırdı. Ailə övladının sağlam və uğurlu ömür sürməsi üçün dualar oxuyar, müxtəlif arzular edərdi.
Türk advermə ənənəsi zaman keçdikcə dəyişib müasirləşsə də, tarixən bu mərasimlər mühüm mədəni və ailə bağlarını gücləndirən rituallar olub.
Afət MÖHBALI
