Həmid kişinin yaşı doxsanı çoxdan keçmişdi, amma ona baxanda insanın ağlı çaşırdı — beli dümdüz, baxışı diri, addımları sanki zamana meydan oxuyurdu. Səhər tezdən qalxar, toxum dolu sumkasını çiyninə atıb bazara gedərdi; “işləməsəm, ölərəm” deyərdi və bu sözlərdə qəribə bir həqiqət vardı.
Kənd isə başqa bir həqiqəti pıçıldayırdı — sakit, amma israrla:
“Həmid kişinin sirri var… onun qızılları var…”
Heç kim görməmişdi, amma hamı inanırdı; çünki bəzi sirrlər sübutla yox, hisslərlə yaşayır.
O isə hər dəfə eyni cümlə ilə bu söhbəti öldürürdü:
— Mənim pulum yoxdur.
Və bir səhər… o cümlə də onunla birlikdə yox oldu.
Həmid kişi getdi. Sakitcə. Heç nə demədən. Amma elə bil kəndin üstündə görünməz bir sual qoyub getdi.
Qonşusu Maqsud sadə adam idi, torpaqla danışan, traktorun səsi ilə yaşayan bir insan; arzuları böyük deyildi, amma içində gizli bir ümid vardı. Həmid kişinin torpağını alanda o sadəcə torpaq aldığını düşündü, amma bilmirdi ki, bəzən torpaq yaddaş saxlayır… və vaxtı gələndə danışır.
Qırxı çıxdı, hasar söküldü, traktor torpağa girdi; dəmir yerə batdı, amma birdən dayandı — sanki torpaq “burada dayan” dedi.
Maqsud düşdü. Əlilə qazdı. Torpaq açıldı… bir az… bir az da… və birdən—
bir küp göründü.
O an nəfəsi daraldı, ürəyi döyündü, zaman sanki bir anlıq dayandı; ətrafa baxdı — heç kim yox idi, amma elə bil dünya ona baxırdı.
Küpü çıxartdı. Evə apardı. Qapını bağladı.
Bir an tərəddüd etdi… sonra açdı.
Və o an… otağın içində sükut parıldadı.
Qızıl…
Nikolayın onluqları…
Səssiz, amma qışqıran bir sərvət…
Əlləri titrədi, dibini eşələdi; bükülmüş parçanı açdı — gözləri işıqdan qamaşdı.
Brilyant…
Başqa birini açdı — bu dəfə işıq rəng dəyişdi, sanki canlı idi.
Almaz…
Maqsud başa düşdü — bu, sadəcə pul deyil; bu, bir insanın ömrü boyu gizlədiyi həyatdır, susduğu, qoruduğu, heç kimə etibar etmədiyi sirrdir.
O gündən sonra həyat dəyişdi — birdən yox, amma qaçılmaz şəkildə.
Traktor səsi yavaş-yavaş susdu, onun yerini şəhərin səsi aldı; Maqsud artıq Bakıda idi — üçotaqlı ev, uşaqlar məktəbdə, Əhmədlidə dükan, qapıda Mercedes.
Kənd isə hələ də eyni yerdə qalmışdı — və eyni sualı verirdi:
— Bu necə oldu?..
Heç kim bilmədi. Heç kim anlamadı. Çünki bəzi hadisələr izah olunmur — sadəcə baş verir.
Qızıllar getdi. Pul xərcləndi. Həyat quruldu.
Amma brilyantlar… almazlar…
Hələ də gizlidir.
Sanki gözləyir. Sanki qərar verilməsini istəyir.
Bir müdrik deyib:
“Qismət — sənin axtardığın deyil, səni tapan şeydir.”
Başqa biri deyib:
“İnsan yığdığını yox, ona yazılanı yaşayır.”
Və həyatın ən qəribə, ən düşündürücü həqiqəti budur:
Bəzən bir insan ömrü boyu yığar…
amma onu xərcləyən tamam başqa biri olar.
İndi özünə sual ver—
Əgər o küp sənin qarşına çıxsaydı…
bu sənə verilmiş bir nemət olardı, yoxsa bir sınaq?..
Bəlkə də cavab çox sadədir, amma insan onu qəbul etmək istəmir:
Torpaq heç vaxt səhv etmir…
sadəcə sirrini kimə açacağını bilir.
Avtandil SADIQOV
