Gəncədə son zamanlar yeniyetmələr arasında baş verən zorakılıq və cinayət hadisələri cəmiyyət üçün ciddi narahatlıq doğurur. Bu hadisələrin kökündə bir sıra sosial və psixoloji amillər dayanır ki, onların həlli təkcə hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti ilə mümkün deyil. İnsanlar konfliktləri dialoq və hüquq çərçivəsində deyil, əksər hallarda güc və aqressiya yolu ilə həll etməyə meyllənirlər. Bu meyl, xüsusilə ailə institutunun zəiflədiyi mühitlərdə daha da qabarıq görünür. Ailə dəyərlərinin çatışmazlığı gənclərin davranışını düzgün istiqamətləndirməyi çətinləşdirir və konfliktlərin sərt nəticələrə yol açmasına zəmin yaradır. Bununla yanaşı, küçə mədəniyyətinin, şiddətin və aqressiv davranışların sosial şəbəkələrdə qəhrəmanlaşdırılması gənclərin psixologiyasına mənfi təsir göstərir. Bu təsir onların zorakılığı normal və qəbul edilə bilən bir davranış kimi qavramasına səbəb olur. Hüquqi məsuliyyət hissinin yetərincə formalaşmaması isə gəncləri bu kimi hərəkətləri etməyə cəsarətləndirir. Belə bir vəziyyət, cəmiyyətin və hüquq sisteminin həm maarifləndirmə, həm də tərbiyə rolunu gücləndirməsini tələb edir.
Təhsil müəssisələrinin mövcudluğu isə məsələnin avtomatik həllini təmin etmir. Təhsil yalnız bilik verir, davranış və dəyər sistemini formalaşdırmaq isə daha geniş ictimai proses tələb edir. Sosial mühit, məktəb və universitetlərdə aparılan tərbiyə işləri, valideynlərin rolu, peşəkar müəllim və psixoloqların fəaliyyəti birlikdə gənclərin düzgün davranış modelini öyrənməsinə yardım edə bilər. Zorakılığı önləmək üçün kompleks yanaşma vacibdir. Hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti qanuni məsuliyyət çərçivəsində əhəmiyyətli olsa da, düşüncə dəyişimi və dəyər tərbiyəsi olmadan gənclər arasında bu cür hallar tamamilə qarşısı alınmaz. Məktəb və universitetlərdə etik, vətənpərvərlik və sosial məsuliyyət dərslərinin təşkili, ailələrin maarifləndirilməsi, ictimai təşəbbüslərin gücləndirilməsi və sosial şəbəkələrdə müsbət davranış nümunələrinin təbliği zorakılığın qarşısını almaq üçün effektiv vasitələrdir.
Nəticə olaraq, gənclər arasında zorakılıq və cinayət hallarının azaldılması yalnız hüquqi çərçivədə yox, həm də dəyər sisteminin gücləndirilməsi, sosial maarifləndirmə və geniş ictimai dialoq vasitəsilə mümkün olur. Bu sahədə hər bir vətəndaşın, ailənin və dövlət qurumlarının məsuliyyəti böyükdür.
Əli İBRAHİMOV
