Azərbaycan təhsilində 2008-ci ildən bəri tətbiq edilən Kurikulum islahatı bu gün ciddi bir “faydalı iş əmsalı” böhranı yaşayır. Gəlin, emosiyalardan kənar, tam savadlı və sübutlara söykənən təhlillə tanış olaq.
ELAZ.İNFO xəbər verir ki, Kurikulumun ABŞ-da Pilot,bizdə isə tam tədrisdir.
Kurikulum (Outcome-based education – OBE) nəzəriyyəsi 1950-ci illərdə ABŞ-da (Uilliam Spadi tərəfindən) inkişaf etdirilməyə başlanıb.
ABŞ-ın özündə bu sistem “Common Core State Standards” adı ilə 2010-cu illərdə tətbiq olunanda belə, ölkənin 4-5 ştatı (Texas, Alyaska, Nebraska və s.) bu sistemi qəbul etmədi. Səbəb kimi təhsilin keyfiyyətinin düşməsi göstərildi.
Hazırda ABŞ-da “fərdi təhsil” (Homeschooling) və özəl məktəblərin bir çoxu bu sistemdən imtina edərək klassik akademik təhsilə qayıdırlar.
Biz isə, Biz bu sistemi “hazır məhsul” kimi aldıq. Halbuki kurikulum dinamik bir prosesdir, dondurulmuş qanun deyil.
Sinif Otaqlarımızın “Fiziki İmkansızlığı”
Kurikulumun əsas sütunu olan “Konstruktivizm” şagirdin bilikləri özünün kəşf etməsini tələb edir. Bunun üçün:
Dördüncü divar effekti: Sinifdə hər şagirdə minimum 2-3 kvadrat metr sahə düşməlidir. Bizim 35-40 nəfərlik “sovet tipli” siniflərimizdə qrup işi qurmaq, şagirdlərin mobilliyini təmin etmək fiziki olaraq qeyri-mümkündür.
Müəllim 45 dəqiqə ərzində həm motivasiya qurmalı, həm tədqiqat apardırmalı, həm də qiymətləndirmə aparmalıdır. Bu, fiziki və zamansal olaraq mümkünsüz bir “akrobatikadır”.
Kadr və Mütəxəssis Paradoksu
Bizdə kurikulumu tədris edən mütəxəssislərin əksəriyyəti “Kaskad üsulu” ilə öyrənənlərdir:
Dünya Bankı mütəxəssisləri 10 nəfərə öyrətdi.
Həmin 10 nəfər 100 nəfər təlimçiyə öyrətdi.
100 təlimçi 30 min müəllimə öyrətdi.
Nəticə olaraq hər pillədə məlumatın 20-30%-i itdi və ya yanlış şərh olundu. Müəllimləri imtahan edənlər isə çox vaxt bu sahədə heç bir elmi məqaləsi və ya beynəlxalq təcrübəsi olmayan, sadəcə “testologiyanı” bilən şəxslərdir.
”Xarici kəşfiyyat” ifadəsi ağır səslənsə də, təhsil sosiologiyasında “Yumşaq Güç” (Soft Power) anlayışı var.
Kurikulum sistemi şagirdə çox geniş seçim azadlığı və “səthi bilik” (general knowledge) verir. Bu, dərin fundamental elmləri (fizika, riyaziyyat, ədəbiyyat) zəiflədir.
Fundamental elmi olmayan xalq isə ancaq “istehlakçı” və “xidmətçi kadr” ola bilər.
Bizim klassik təhsilimizdə olan “şəxsiyyət yetişdirmə” missiyası kurikulumda “bacarıqlı istehlakçı yetişdirmə” missiyası ilə əvəzlənib.
Kurikulum bizə nə verdi?
Müsbət: Şagirdlərin özünü ifadə bacarığı artdı.
Mənfi: Fundamental bilik səviyyəsi kəskin aşağı düşdü. Repetitorluq institutu dövlət təhsilini üstələdi. Müəllim nüfuzu “xidmətçi” səviyyəsinə endirildi (çünki müəllim artıq bilik mənbəyi deyil, sadəcə “fasilitator” – yönləndiricidir).
Kurikulum Azərbaycan təhsilinə “yamama” kimi gətirildi. Milli dəyərlərlə sintez olunmadığı, maddi-texniki bazaya uyğunlaşdırılmadığı üçün hazırda təhsilimiz “Süni tənəffüs aparatı”na bağlıdır.
Milli Kurikulum Modeli yaradılmalıdır. Bu modeldə Qərbin texnologiyası ilə Şərqin fundamental təhsil ənənəsi birləşməlidir.
