Güney Azərbaycanın müstəqilliyini təmin etmək və özünü idarəetməyə nail olmaq üçün mənbələrdə “üç M” (three Ms) olaraq adlandırılan üç əsas strateji amilin vəhdəti zəruri hesab olunur. Siyasət elminə əsaslanan bu amillər aşağıdakılardır:
- Nizami (Military) hazırlıq: Bir millətin özünü müdafiə etməsi, ərazisinə sahib çıxması və bölgədə egemen olması üçün mütləq savaşa hazır olması və ya hərbi gücə malik olması lazımdır. Bu amil həm nizami hazırlığı, həm də millətin hər bir fərdinin, ailəsinin və şəhərinin mühafizəsinə hazır olan silahlı qrupların yaranmasını tələb edir. Eyni zamanda, “silahlaşdırma” (weaponize) anlayışı təkcə fiziki silahları deyil, həm də millətin dilini, şeirini, ədəbiyyatını və düşüncəsini müstəqillik uğrunda bir vasitəyə çevirməyi nəzərdə tutur.
- Mali (Monetary) təminat: İstiqlal düşüncəsinin yaşaması və millətin öz varlığını qoruması üçün maliyyələşdirmə və finans gücü mütləqdir. Hər bir siyasi proqram, təbliğat işi və ya hərbi hazırlıq ciddi xərc tələb edir. Mənbədə vurğulanır ki, millət öz xərcini qarşılaya bilməsə və maliyyə mənbələri yaratmasa, hədəfinə çata bilməz. Bu sahədə gələn yardımların mənbəyindən asılı olmayaraq, milli hərəkətin finansal dayanıqlığı strateji əhəmiyyət kəsb edir.
- Media (Midiya) və təbliğat: Millətin öz məntiqini, haqq səsini və milli mənfəətlərini dünyaya çatdıra bilməsi üçün güclü media resurslarına ehtiyacı var. Güclü bir televiziya, radio və sosial media şəbəkəsi olmayan millət “lal” kimidir və özünü anlada bilmədiyi üçün uğur qazana bilməz. Təbliğat gücü həm daxildə milli şüuru formalaşdırmaq, həm də beynəlxalq arenada legitimlik qazanmaq üçün həlledici faktordur.
Mənbələrdə qeyd olunur ki, bu üç amil — nizami boyut, mali boyut və təbliğati boyut — bir yerə gəlməyənədək Güney Azərbaycanın müstəqillik məsələsi yalnız şüarlarda, hisslərdə və “romantik baxışlarda” qalacaqdır. Keçid dövründə təhlükəsizliyin təmin olunması və idarəetmə modellərinin qurulması məhz bu strateji faktorların real tətbiqindən asılıdır.
Riza Qaraçay
Güney Azərbaycan Milli Məşvərət Şurası
