Nazirlər Kabinetinin bu qərarı əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması və müxtəlif növlər üzrə keçirilməsi qaydalarında olan boşluqları aradan qaldırmaq, prosesi daha dəqiq və hüquqi cəhətdən əsaslandırılmış hala gətirmək məqsədi daşıyır. Qərarda ilk növbədə işəgötürən tərəfindən verilən arayışlarla bağlı ifadələr dəqiqləşdirilir. Əvvəllər qaydalarda “işəgötürən arayışı” və ya “işin xarakteri haqqında arayış” kimi ümumi sözlər işlədilirdi. Bu isə bəzi hallarda qeyri-müəyyənlik yaradırdı, çünki arayışı kimin verdiyi, onun hansı məzmunu əhatə etməli olduğu tam aydın deyildi. Yeni qərarla bu sözlər daha dəqiq formaya salınır və göstərilir ki, arayış işəgötürən tərəfindən verilməli, həmçinin həmin arayışda şəxsin güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən iş stajı və işinin xarakteri ilə bağlı məlumatlar yer almalıdır. Bundan əlavə, sənəddə mühüm bir əlavəyə yer verilir, əgər işəgötürən tərəfindən belə bir arayış təqdim olunmazsa və ya verilməsinin imkanı yoxdursa, lakin şəxsin faktiki olaraq uzun illər müəyyən sahədə işlədiyi, peşə və ya vəzifə sahibi olduğu məlumdursa və bu sahələr də güzəştli pensiya hüququ verən kateqoriyalara daxildirsə, o halda bu məlumatların təsdiqi Dövlət arxivi vasitəsilə həyata keçirilməlidir. Bu, xüsusilə o şəxslər üçün əhəmiyyətlidir ki, əvvəl çalışdıqları müəssisələr ləğv olunub, sənədləri itib və ya fəaliyyət göstərmirlər. Artıq belə şəxslər öz hüququnu itirməyəcək, sənədlər arxivdən alınaraq hüquqi qüvvə daşıyacaq.
Qərarda pensiyaların yenidən hesablanması qaydaları da dəqiqləşdirilir. Qanunun tələbinə görə, işləyən şəxsin fərdi hesabında toplanmış pensiya kapitalına əsasən, işləmədiyi tarixdən etibarən yenidən hesablanma aparılmalı idi. Yeni dəyişiklik burada mühüm bir məqamı əlavə edir, vətəndaş pensiya üçün müraciəti gec etmiş olsa belə, son üç il ərzində işləmədiyi dövr də nəzərə alınacaq. Yəni müraciətin gecikməsi onun maddi maraqlarına mənfi təsir göstərməyəcək. Bu, uzun illər əmək fəaliyyəti göstərmiş, lakin müraciət prosesini müxtəlif səbəblərdən gecikdirmiş şəxslərin maraqlarını qorumaq üçün nəzərdə tutulub.
Digər mühüm dəyişiklik qulluq stajına görə pensiya alan şəxslərlə bağlıdır. Qanunun 37.3.4-cü maddəsinə uyğun olaraq, müəyyən kateqoriyalara aid olan şəxslərə, məsələn, xüsusi rütbəli əməkdaşlara, prokurorluq işçilərinə, məhkəmə əməkdaşlarına, təhlükəsizlik və hüquq-mühafizə orqanlarında xidmət edənlərə, əmək pensiyasına əlavə olaraq 50 faiz həcmində əlavə ödəniş edilir. Qərar göstərir ki, bu əlavənin hesablanması və yenidən hesablanması yalnız həmin dövlət orqanının təqdim etdiyi rəsmi arayış əsasında aparıla bilər. Yəni qulluq stajı, xüsusi rütbə, vəzifə maaşı və xidmətə dair digər məlumatların heç biri qeyri-rəsmi sənədlərlə deyil, yalnız dövlətin müvafiq qurumunun rəsmi təsdiqi ilə qəbul ediləcək. Bu, həm pensiya təyin edən orqan üçün hüquqi baza yaradır, həm də sui-istifadə hallarının qarşısını alır.
Qərarın başqa bir tərəfi Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun pensiya təyin etməməsinə dair qərarına qarşı şikayət mexanizmlərini dəqiqləşdirir. Artıq vətəndaş öz hüququnu müdafiə etmək üçün həm inzibati qaydada, həm də məhkəmə qaydasında şikayət edə bilər. Bu müddəa əvvəllər tam müəyyən deyildi, indi isə açıq şəkildə qeyd olunub ki, vətəndaşın hüququ məhdudlaşdırıldıqda o, bu qərarlardan narazı qaldıqda hansı yolla müdafiə edə biləcəyini dəqiq bilir.
Bu dəyişikliklərin ümumi mahiyyəti odur ki, pensiya təyin edilməsi prosesi daha şəffaf, arxiv sənədlərinə və rəsmi dövlət məlumatlarına əsaslanan, subyektivlikdən uzaq bir mexanizmə çevrilir. Hüququ olan vətəndaşın pensiya almasına mane ola biləcək boşluqlar aradan qaldırılır.
Bu qərarın hüquq-mühafizə orqanlarına, Ədliyyə sisteminə və Penitensiar xidmətə aidiyyəti məsələsinə gəldikdə isə, qərarın ümumi hissələri bütün vətəndaşlara şamil olunur və konkret olaraq bu orqanları ayrıca hədəf almır. Lakin qərardakı “qulluq stajına görə pensiya”, “xüsusi rütbə”, “vəzifə maaşı” kimi məsələlər birbaşa hüquq-mühafizə və xüsusi rütbəli dövlət qulluqçularına aiddir. Yəni prokurorluq, məhkəmə, DİN, DTX, Ədliyyə, Penitensiar xidmət və digər xüsusi rütbəli strukturlar bu qərardan təsirlənirlər. Çünki onların pensiya hesablaması həmin orqanların rəsmi arayışları əsasında həyata keçirilir və bu qərarla həmin mexanizm daha da dəqiqləşdirilir. Sadə dillə desək, bu qərarın müəyyən hissəsi məhz xüsusi rütbəli əməkdaşların pensiya hüquqlarının dəqiq müəyyənləşdirilməsi üçün hüquqi çərçivə yaradır.
Əli İBRAHİMOV
