Bu sənəd, İran rejiminin terminal süqutu diaqnozuna əsaslanan və bu reallıq fonunda suveren Güney Azərbaycan vizionunu mərkəzə alan strateji narrativin analitik dekonstruksiyasıdır. Təhlil üç əsas sütun üzərində qurulmuşdur:
(i) rejimin iddia edilən zəiflikləri,
(ii) müstəqil dövlət üçün sosial-iqtisadi baxış,
(iii) məqsədə aparan strateji yol xəritəsi.
Məqsəd, qərarvericilər və maraqlı tərəflər üçün mövqenin obyektiv, strukturlaşdırılmış icmalını təqdim etməkdir.
2.0 İran Rejiminin İddia Edilən Zəifliklərinin Təhlili
2.1 Siyasi və İdeoloji Legitimliyin İtirilməsi
Natiqin tezisinə görə, 47 illik hakimiyyətin sonunda rejim ideoloji nüvəsini və xalqla legitim bağını itirmişdir. Daxili fraksiyalaşma, qarşılıqlı inamsızlıq və “daxili düşmən” axtarışı ideoloji iflasın simptomları kimi təqdim olunur; bu mühit rejim daxilində etimad boşluğunu dərinləşdirir və çürüməni sürətləndirir.
2.2 Hərbi Zəiflik və Təhlükəsizlik Aparatının Fokuslanması
İddia olunur ki, rejimin xarici hərbi gücü şişirdilmişdir; real effektivlik isə əsasən daxili nəzarət və repressiya üzərində cəmlənmişdir. Təhlükəsizlik aparatının xarici deterrentdən çox daxili basqı alətinə çevrilməsi strateji disbalans yaradır.
2.3 Sosial-İqtisadi və Ekoloji Çöküş
Aclıq, yoxsulluq və bahalaşma kütləvi narazılığın əsas drayverləri kimi göstərilir. Ekoloji baxımdan isə Urmiya gölünun qurudulması regional idarəçiliyin dağıdıcı nəticələrinin simvolu kimi vurğulanır; bu, Güney Azərbaycanın təbiətinin sistemli şəkildə zəiflədildiyini göstərən fakt kimi təqdim edilir.
3.0 Müstəqil Güney Azərbaycan üçün Sosial-İqtisadi Baxış
3.1 İqtisadi Potensial və İnsan Kapitalı
Güney Azərbaycanın mis, qızıl və daş mədənləri kimi təbii sərvətləri ilə yanaşı, ən böyük dəyərinin insan kapitalı olduğu önə çəkilir. Aydın, bilincli və təşəbbüskar cəmiyyət gələcək modern dövlətin əsas dayağı kimi qiymətləndirilir.
3.2 Mövcud İqtisadi Siyasətin Tənqidi
Mərkəzləşmiş investisiya siyasətinin regionu kənarlaşdırdığı, sənaye və texnologiyanın bilərəkdən zəiflədildiyi iddia olunur. Bu xətt, iqtisadi marginallaşdırmanın demoqrafik mühəndislik alətinə çevrildiyi tezisi ilə izah edilir.
4.0 Müstəqilliyə Nail Olmaq üçün Təklif Edilən Strategiya
4.1 Yekun Məqsəd
Yeganə hədəf tam istiqlaldır. Federalizm və ya “iranlılıq” çərçivələri alternativ həll kimi rədd edilir.
4.2 Taktiki Yanaşmalar
İctimai məkanların qorunması: Meydanların hərəkat tərəfindən boş buraxılmaması.
Yerli təşəbbüslər: Böhran anına hazırlıq məqsədilə icma əsaslı təşkilatlanmanın önə çəkilməsi.
Mülki dayanıqlıq: Gözlənilən çətinliklər fonunda fərdi və icma səviyyəsində hazırlığın vurğulanması.
4.3 Xüsusi Qruplara Çağırışlar
Qadınlar və gənclər: Tarixi liderlik rollarına istinadla fəallığın təşviqi.
Diaspora: Resurs və biliklərlə dönüş çağırışı.
Təhlükəsizlik strukturlarındakı azərbaycanlılar: Xalqla həmrəylik mövqeyinin vurğulanması.
5.0 Beynəlxalq və Regional Kontekst
Natiq, geosiyasi mühitdə dönüş nöqtəsinin yarandığını və beynəlxalq maraqların mövcud status-kvonu qorumaqdan uzaqlaşdığını iddia edir. Tarixi bağlar və regional həmrəylik xatırladılaraq, haqlı mübarizəyə xarici anlayış və dəstəyin mümkünlüyü vurğulanır.
6.0 Nəticə
Bu təhlil klassik inqilabi çərçivəni ortaya qoyur:
itələyici qüvvə (rejimin çoxşaxəli iflası), cəzbedici qüvvə (firavan milli gələcək vizionu) və taktiki plan (böhran anında səfərbərlik). Mövqeyin əsas fərziyyəsi süqutun “olub-olmayacağı” deyil, “nə vaxt” baş verəcəyidir. Sənəd, Güney Azərbaycanın istiqlal perspektivini sistemli şəkildə təqdim edərək strateji müzakirələr üçün analitik əsas yaradır.
Rıza Qaraçay
Güney Azərbaycan İstiqlalçı Birliyi
